Mass grave: Fosa en la Cueva de Humarraña

Fosa en la Cueva de Humarraña to miejsce pamięci w Merindad de Montija, gminie w prowincji Burgos, w północnej Hiszpanii. Jaskinia Humarraña, położona w okolicach miejscowości El Crucero (Loma de Montija), stała się w sierpniu 1936 roku, na początku hiszpańskiej wojny domowej, miejscem egzekucji i ukrycia ciał ofiar represji frankistowskich. To jeden z licznych tego typu obiektów w Las Merindades — regionie, w którym udokumentowano dziesiątki podobnych fos.

Co się tutaj wydarzyło?

Latem 1936 roku do jaskini wrzucano ciała osób zamordowanych przez oddziały wspierające przewrót wojskowy. Wśród ofiar był Rufino Balbás, sekretarz rady gminy Manzanedo, oraz nauczyciel zabrany bezpośrednio ze szkoły i zastrzelony. Lokalne źródła wspominają też o osobie, która przeżyła egzekucję mimo postrzału i zdołała uciec, emigrując później do Francji — to rzadki, ale udokumentowany w regionie przypadek. Według relacji rodzin ofiar w jaskini może spoczywać nawet czterdzieści osób, choć liczba ta nie została dotąd potwierdzona badaniami.

Co zobaczysz na miejscu?

Miejsce ma charakter naturalnej jaskini krasowej w typowym dla Las Merindades krajobrazie wapiennych wzgórz i dolin. Nie ma tu rozbudowanej infrastruktury turystycznej — to przede wszystkim punkt historyczny i miejsce pamięci, odwiedzane głównie przez osoby zainteresowane historią wojny domowej oraz krewnych ofiar. W okolicy warto zwrócić uwagę na tablice i inicjatywy lokalnych stowarzyszeń pamięci historycznej, które od lat dokumentują tego typu miejsca w regionie.

Jak dotrzeć?

Merindad de Montija leży w północnej części prowincji Burgos, w pobliżu granicy z Kantabrią, w dolinie rzeki Trueba. Najwygodniej dojechać samochodem — z Burgos trasa zajmuje około godziny, z Santander czy Bilbao nieco dłużej, w zależności od wybranej drogi górskiej. Jaskinia znajduje się w terenie wiejskim, dlatego warto wcześniej ustalić dokładny dojazd z lokalnymi stowarzyszeniami pamięci lub władzami gminy.

Kiedy przyjechać?

Region Las Merindades ma klimat górski, z chłodnymi zimami i łagodnym latem. Najlepszym okresem na zwiedzanie okolicy i odwiedzenie miejsc pamięci są miesiące od maja do października, gdy pogoda sprzyja pieszym wycieczkom po wapiennych wzgórzach i dolinach. Warto pamiętać, że jaskinia oraz jej otoczenie to przede wszystkim miejsce refleksji historycznej, a nie atrakcja rekreacyjna.

Dlaczego warto poznać tę historię?

Fosa w Cueva de Humarraña jest częścią szerszego procesu odkrywania i dokumentowania miejsc represji z okresu wojny domowej w Hiszpanii. Prace ekshumacyjne prowadzone w 2009 roku przez Foro por la Memoria doprowadziły do odnalezienia szczątków dwóch osób na powierzchni jaskini, co zgłoszono do Sądu Śledczego nr 2 w Villarcayo (sprawa nr 261/09). Dalsze prace zostały jednak wstrzymane decyzją sądu, przez co pełna liczba ofiar pozostaje niepotwierdzona. Odwiedzenie tego miejsca to okazja, by zrozumieć skalę represji w niewielkich, wiejskich społecznościach Kastylii i Leónu oraz wysiłki rodzin i historyków dążących do przywrócenia pamięci o ofiarach.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Cueva de Humarraña? W gminie Merindad de Montija, w prowincji Burgos, w okolicach miejscowości El Crucero (Loma de Montija), przy współrzędnych 43,1026, -3,4801.

Ile osób zginęło w tym miejscu? Dotąd potwierdzono szczątki trzech osób, jednak według relacji rodzin w jaskini może znajdować się nawet czterdzieści ofiar. Liczba ta nie została zweryfikowana pełnymi badaniami.

Czy miejsce jest oznakowane i dostępne dla zwiedzających? To miejsce pamięci o charakterze historycznym, bez rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Informacji o dostępie najlepiej szukać u lokalnych stowarzyszeń pamięci historycznej.

Czy prowadzono tu prace ekshumacyjne? Tak, w maju i czerwcu 2009 roku Foro por la Memoria odkryło szczątki dwóch osób na powierzchni jaskini. Sprawę zgłoszono do sądu w Villarcayo, ale dalsze prace zostały wstrzymane.