Maria column in Polička

Kolumna maryjna w Poličce to barokowy słup morowy stojący na głównym rynku tego wschodnioczeskiego miasta, w kraju pardubickim. Licząca 22 metry wysokości, kamienna budowla z lat 1727–1731 należy do najbardziej okazałych realizacji tego typu w Czechach i od dawna jest wizytówką poličskiego rynku, obok stojącej nieopodal renesansowej wieży ratuszowej.

Dlaczego mieszkańcy Poličky postawili ten słup?

Kolumnę wzniesiono jako wotum dziękczynne za ocalenie miasta podczas epidemii dżumy z 1713 roku. Tego rodzaju monumenty morowe stawiano w XVIII-wiecznych Czechach powszechnie – miały być zarówno podziękowaniem za koniec zarazy, jak i wezwaniem do dalszej opieki niebios nad mieszkańcami. W Poličce budowę rozciągnięto na kilka lat, co było typowe dla tak dużych i kosztownych przedsięwzięć rzeźbiarskich finansowanych ze składek miejskich.

Kto wykonał rzeźby?

Autorstwo kolumny przypisuje się Jiřímu Františkowi Pacákowi, rzeźbiarzowi pochodzącemu z pobliskiej Litomyšli. Starsza literatura wskazywała też na udział Františka Maxmiliána Kaňki, cenionego architekta epoki baroku, jednak nowsze badania nie potwierdzają jego bezpośredniego wkładu w projekt poličskiego słupa – dziś przypisanie autorstwa samemu Pacákowi uznaje się za bardziej wiarygodne.

Jak zbudowana jest kolumna i co przedstawia?

Podstawę monumentu wyznacza rzut w kształcie schodkowego trójkąta z zaokrąglonymi narożami – rozwiązanie typowe dla barokowych kolumn morowych, pozwalające rozmieścić na niższych kondygnacjach większą liczbę figur świętych. Całość wieńczy smukła, trójboczna piramida pokryta motywami puttów, na szczycie której stoi figura Marii z dwunastogwiezdną aureolą, wsparta na sierpie księżyca i kuli ziemskiej.

Program rzeźbiarski jest rozbudowany: na balustradzie cokołu umieszczono postacie św. Józefa, św. Anny i św. Joachima, w niszach niżej – św. Wacława, św. Wita i św. Floriana, a na profilowanym gzymsie – św. Karola Boromeusza, św. Sebastiana i św. Rocha. Nad gzymsem, w kartuszach, dodano jeszcze trzy reliefy maryjne. Taki dobór patronów nie jest przypadkowy – większość z nich to święci wzywani tradycyjnie w modlitwach o ochronę przed zarazą i nagłą śmiercią.

Co przetrwała kolumna przez trzy wieki?

Losy monumentu nie były proste. Już w latach 1742–1743 słup rozebrano i złożono na nowo – źródła nie podają jednoznacznie przyczyny tej operacji. Kolejne naprawy przeprowadzano na początku XIX wieku, pod jego koniec, w 1942 roku oraz ponownie w drugiej połowie XX stulecia – piaskowiec, z którego wykonano rzeźby, jest materiałem podatnym na erozję i wymaga regularnej konserwacji. Najnowszą, kompleksową renowację ukończono w listopadzie 2018 roku. W jej ramach cztery najbardziej zniszczone figury świętych zastąpiono wiernymi kopiami, a oryginały przeniesiono do zbiorów zamku w Svojanovie, gdzie są dziś przechowywane w warunkach chroniących je przed dalszym niszczeniem.

Jaki status ochrony ma dziś kolumna?

Ze względu na wartość artystyczną i historyczną słup wpisano do rejestru zabytków kultury już w 1958 roku. W 2008 roku, wraz z poličskim ratuszem i pozostałym wystrojem rzeźbiarskim rynku, otrzymał status narodowego zabytku kultury – najwyższą kategorię ochrony konserwatorskiej w Czechach. Dziś kolumna jest w dobrym stanie, swobodnie dostępna dla zwiedzających i stanowi naturalny punkt orientacyjny dla każdego, kto odwiedza rynek w Poličce.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi kolumna maryjna w Poličce? Na głównym rynku miasta Polička, w kraju pardubickim we wschodnich Czechach.

Kiedy powstała kolumna? Została zbudowana w latach 1727–1731 jako podziękowanie za ocalenie miasta z epidemii dżumy z 1713 roku.

Kto jest autorem rzeźb? Za autora uznaje się Jiřího Františka Pacáka z Litomyšli; udział architekta Františka Maxmiliána Kaňki, wskazywany w starszej literaturze, nie znajduje potwierdzenia w nowszych badaniach.

Jak wysoka jest kolumna i jakie figury przedstawia? Ma 22 metry wysokości i przedstawia figurę Marii na szczycie oraz dziewięciu świętych rozmieszczonych na balustradzie, w niszach i na gzymsie cokołu.

Czy kolumna była remontowana? Tak, naprawy prowadzono m.in. w XIX wieku, w 1942 roku i w drugiej połowie XX wieku, a ostatnią dużą renowację, obejmującą wymianę czterech figur na kopie, ukończono w listopadzie 2018 roku.