Lijstermolen

Lijstermolen to drewniany wiatrak typu koźlak (staakmolen), który dziś stoi na wzgórzu Rodeberg w Westouter, w gminie Heuvelland w Belgii. Choć kojarzony jest przede wszystkim z tą lokalizacją, jego historia zaczęła się zupełnie gdzie indziej — a droga, jaką przebył, zanim trafił na obecne miejsce, jest równie ciekawa jak sam budynek.

Skąd wzięła się nazwa Lijstermolen?

Nazwa wiatraka pochodzi od miejsca jego pierwotnej budowy — Lijsterhoek w Beernem, niewielkiej miejscowości we Flandrii Wschodniej. To właśnie tam, w latach 1801–1805, cieśle młyńscy Jan Hoste z Moerkerke, Jan Adams z Kruishoutem oraz Marcel Caem z Deinze wznieśli konstrukcję, która przez półtora wieku miała służyć okolicznym rolnikom do mielenia zboża.

Jak długo młyn działał w swoim pierwotnym miejscu?

Lijstermolen pozostawał w rękach rodziny Van Haecke — potomków pierwotnego budowniczego — aż do 1957 roku. Sam młyn był czynny do 1947 roku, po czym zaprzestano jego eksploatacji, choć budowla wciąż stała na swoim pierwotnym miejscu w Beernem.

Dlaczego młyn przeniesiono do Westouter?

W 1955 roku Prowincjonalny Komitet ds. Zabytków i Krajobrazu Flandrii Zachodniej rozpoczął poszukiwania gmin zainteresowanych ratowaniem historycznych wiatraków poprzez ich przeniesienie. Na apel odpowiedział burmistrz Westouter, Emiel Hardeman. W 1957 roku gmina zakupiła młyn za 20 000 franków belgijskich, a w latach 1958–1960 przeprowadzono jego tradycyjną rekonstrukcję na wzgórzu Rodeberg. Uroczyste otwarcie odbyło się 21 lipca 1961 roku — w dniu świętego Wiktora, patrona młynarzy, co nadało wydarzeniu symboliczny wymiar.

Czy młyn kiedykolwiek mielił zboże w Westouter?

To ciekawy paradoks w historii tego obiektu: mimo że skrzydła młyna obracały się już podczas inauguracji w 1961 roku, Lijstermolen nigdy nie został formalnie uruchomiony do rzeczywistej pracy młynarskiej w nowej lokalizacji. Przez dziesięciolecia stał głównie jako element krajobrazu i świadectwo dawnego rzemiosła, a nie jako czynny zakład produkcyjny.

Co zmieniło się w ostatnich latach?

Znaczenie historyczne i architektoniczne młyna zostało oficjalnie docenione w 2004 roku, gdy Lijstermolen otrzymał status zabytku chronionego. Kolejnym przełomowym momentem była gruntowna restrukturyzacja przeprowadzona w latach 2020–2021. Celem prac było przywrócenie młynowi zdolności do faktycznego mielenia zboża, co miało rozpocząć jego nowy, aktywny rozdział po dekadach funkcjonowania wyłącznie jako obiekt dekoracyjno-historyczny.

Gdzie dokładnie znajduje się młyn?

Lijstermolen stoi na wzniesieniu Rodeberg w Westouter, części gminy Heuvelland, w malowniczym regionie pagórków Flandrii Zachodniej, blisko granicy z Francją. Lokalizacja na wzgórzu nie jest przypadkowa — tego typu miejsca od wieków wybierano pod budowę wiatraków ze względu na lepszą ekspozycję na wiatr, co czyniło pracę młyna bardziej efektywną.

Najczęstsze pytania

Czy Lijstermolen jest oryginalną konstrukcją z Westouter? Nie — młyn został zbudowany w latach 1801–1805 w Beernem i przeniesiony do Westouter dopiero w latach 1957–1960.

Jaki to typ wiatraka? To koźlak (staakmolen), czyli drewniana konstrukcja obracająca się wraz z całym korpusem wokół centralnego słupa.

Czy można zwiedzać młyn? Obiekt jest chronionym zabytkiem od 2004 roku i po restrukturyzacji z lat 2020–2021 odzyskał zdolność do mielenia, co czyni go żywym elementem lokalnego dziedzictwa na Rodeberg.

Dlaczego młyn przeniesiono właśnie do Westouter? Dzięki inicjatywie burmistrza Emiela Hardemana, który odpowiedział na apel prowincjonalnego komitetu ds. ochrony zabytków szukającego nowego domu dla historycznych wiatraków zagrożonych rozbiórką w miejscach pierwotnej budowy.