Lezetxiki

Lezetxiki to jaskinia archeologiczna w gminie Arrasate / Mondragón w Kraju Basków, jedna z najważniejszych stanowisk paleoantropologicznych na Półwyspie Iberyjskim. Znajduje się na wschodnim stoku góry Bostate, w dzielnicy Garagarza, tuż przy dolinie potoku Kobate.

Co czyni Lezetxiki wyjątkowym?

Sekwencja osadnicza w jaskini obejmuje ponad 300 000 lat obecności człowieka — to jedno z najstarszych stanowisk w całym Kraju Basków. Podczas wykopalisk odnaleziono tu kość ramienną kobiety należącej do Homo heidelbergensis z paleolitu dolnego, ząb przedtrzonowy i trzonowy oraz muszle używane jako wisiorki, przypisywane neandertalczykowi z paleolitu środkowego, a także fragment żuchwy Homo sapiens. Te znaleziska stawiają Lezetxiki w rzędzie dziesięciu najważniejszych klasycznych stanowisk na Półwyspie Iberyjskim.

Pierwsze badania przeprowadził między 1956 a 1968 rokiem ksiądz José Miguel de Barandiarán, pionier baskijskiej archeologii. Od 1996 roku prace wykopaliskowe kontynuuje zespół pod kierunkiem profesora Álvara Arrizabalagi z Uniwersytetu Kraju Basków. W 2022 roku rząd baskijski uznał stanowisko archeologiczne Lezetxiki wraz z otoczeniem za Dobro Kultury o Ochronie Specjalnej w kategorii Zony Archeologicznej.

Jak dotrzeć?

Jaskinia leży w dzielnicy Garagarza, na obrzeżach Arrasate / Mondragón, w dolinie rzeki Deba w prowincji Gipuzkoa. Dojazd samochodem z centrum Mondragón zajmuje kilka minut — droga prowadzi w stronę stoków góry Bostate, skąd oznakowane ścieżki piesze wiodą w kierunku doliny potoku Kobate. To popularny punkt na trasach pieszych łączących Garagarzę z okolicznymi wzniesieniami.

Co zobaczysz?

Samo wejście do jaskini oraz otaczający krajobraz górski dolinę potoku dają wyobrażenie o warunkach, w jakich żyli tu ludzie przez setki tysięcy lat. Ze względu na wartość naukową i trwające prace badawcze stanowisko nie jest swobodnie dostępne — zwiedzanie odbywa się w ramach wycieczek z przewodnikiem organizowanych okazjonalnie przez lokalne instytucje turystyczne, m.in. biuro turystyczne Debagoiena. Podczas takich wyjść przewodnicy tłumaczą historię wykopalisk i znaczenie znalezisk, opowiadając także o legendach związanych z tym miejscem, jak podania o lamiach (mitycznych istotach z baskijskiego folkloru) krążące wokół jaskini.

Kiedy przyjechać?

Najlepszym momentem na odwiedziny są wiosna i lato, kiedy organizowane są sporadyczne wycieczki tematyczne po jaskiniach regionu Debagoiena, w tym po Lezetxiki. Warto wcześniej sprawdzić aktualny kalendarz wydarzeń w urzędzie miasta Arrasate / Mondragón lub skontaktować się z lokalnym biurem turystycznym, ponieważ dostęp do wnętrza jaskini jest ograniczony i regulowany ze względu na trwające badania naukowe.

Najczęstsze pytania

Czy można wejść do jaskini Lezetxiki samodzielnie? Nie — ze względu na status chronionego stanowiska archeologicznego oraz trwające prace wykopaliskowe wejście do wnętrza jest możliwe jedynie w ramach organizowanych wycieczek z przewodnikiem.

Co znaleziono w jaskini Lezetxiki? Odnaleziono tu m.in. kość ramienną Homo heidelbergensis, zęby i muszle-wisiorki neandertalczyka oraz fragment żuchwy Homo sapiens — ślady kolejnych gatunków ludzkich zamieszkujących to miejsce na przestrzeni ponad 300 000 lat.

Kto prowadził badania w Lezetxiki? Pierwsze wykopaliska (1956–1968) przeprowadził José Miguel de Barandiarán. Od 1996 roku badania kontynuuje zespół Uniwersytetu Kraju Basków pod kierunkiem Álvara Arrizabalagi.

Jak daleko jest Lezetxiki od centrum Arrasate / Mondragón? Jaskinia znajduje się w dzielnicy Garagarza, kilka minut jazdy samochodem od centrum miasta, u podnóża góry Bostate.