Axlor cave

Axlor to jaskinia i schronisko skalne w Dimie, niewielkiej gminie w Kraju Basków w północnej Hiszpanii, uznawane za jedno z najważniejszych stanowisk środkowego paleolitu na całym Półwyspie Iberyjskim. Miejsce leży na stoku góry Urrestei, w okolicy znanej jako Kobalde-Indusi, tuż przy naturalnym łuku skalnym Jentilzubi, kilkanaście metrów nad wąwozem prowadzącym do doliny Indusi.

Jak odkryto Axlor?

Schronisko odnalazł w 1932 roku baskijski etnograf i prehistoryk José Miguel de Barandiarán, prowadząc wówczas prace w pobliskiej jaskini Baltzola. Systematyczne wykopaliska w Axlorze ruszyły dopiero w 1967 roku i trwały do 1974 roku, obejmując osiem sezonów badawczych pod jego kierownictwem. Późniejsze analizy i nowe kampanie badawcze prowadzone przez zespoły uniwersyteckie kontynuowały prace na stanowisku w kolejnych dekadach, przynosząc nowe odkrycia szczątków ludzkich i zwierzęcych.

Co znaleziono w jaskini?

Axlor to stanowisko kultury mustierskiej, związane z obecnością neandertalczyków, którzy zajmowali to miejsce w okresie między około 100 000 a 50 000 lat temu. Najstarsze poziomy osadnicze (oznaczone literami N–F) powstały około 100 000–80 000 lat temu, poziom D datuje się na około 70 000 lat, a poziom B na około 50 000 lat.

W warstwach kulturowych odkryto bogaty zestaw narzędzi kamiennych, w tym charakterystyczne mustierskie skrobacze, wykonane z krzemienia przywożonego z odległych źródeł surowca — co świadczy o mobilności grup neandertalskich i ich sieciach wymiany. Zidentyfikowano różne techniki obróbki kamienia: mikrolewaluaską w niższych poziomach oraz technikę typu Quina w poziomie D. Na stanowisku odnaleziono też ponad tysiąc narzędzi kościanych, głównie tzw. retuszerów wykonanych z fragmentów trzonów kości długich — jedną z najliczniejszych tego typu kolekcji w regionie.

Szczególną wartość ma znaleziony w Axlorze kamień z wyrytym znakiem w kształcie litery X, datowany na co najmniej 45 000 lat — jeden z dowodów na zdolność neandertalczyków do zachowań symbolicznych i graficznych, niezależnie od pojawienia się człowieka współczesnego w Europie. W jaskini natrafiono również na ludzkie szczątki — zęby oraz fragment kości ciemieniowej czaszki — o cechach morfologicznych typowych dla neandertalczyków, a badania kości ptaków i drapieżników z warstw mustierskich wykazały śladu obróbki przez ludzi, co dokumentuje wykorzystanie zasobów wykraczających poza typowe łowy na duże zwierzęta kopytne.

Dlaczego Axlor jest tak ważny naukowo?

Stanowisko dostarcza jednego z najpełniejszych zapisów środkowego paleolitu w regionie atlantyckim północnej Iberii. Analiza kolejnych poziomów osadniczych pozwoliła badaczom śledzić, jak grupy neandertalskie organizowały swoje życie sezonowo i przystosowywały się do zmieniającego się środowiska atlantyckich lasów na przestrzeni dziesiątek tysięcy lat — od cieplejszych faz interglacjalnych do chłodniejszych okresów zlodowacenia.

Jak dotrzeć do Axlor?

Dima leży w głębi Biskajii, w odległości około 30 kilometrów od Bilbao, wśród wzgórz i dolin typowych dla baskijskiego interioru. Dojazd najwygodniej zaplanować samochodem — lokalne drogi prowadzą do okolic góry Urrestei, skąd do samego schroniska skalnego trzeba dojść pieszo szlakiem górskim. Warto pamiętać, że Axlor to aktywne stanowisko badawcze, a nie zaadaptowana dla turystów jaskinia ze infrastrukturą zwiedzania — dostęp do wnętrza bywa ograniczony, a największą wartość ma sam kontekst krajobrazowy i historyczny okolicy.

Co warto zobaczyć w pobliżu?

W tej samej gminie znajduje się jaskinia Baltzola, gdzie Barandiarán prowadził wykopaliska w momencie odkrycia Axloru, a która słynie z paleolitycznego malarstwa naskalnego. Dima i okoliczne wzgórza to też dobry punkt wypadowy do pieszych wędrówek po zielonych dolinach Biskajii, z widokiem na typowo baskijski krajobraz pastwisk i lasów bukowych.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Najlepszym okresem na zwiedzanie okolicy są wiosna i wczesna jesień, gdy temperatury są umiarkowane, a szlaki górskie suche i przejezdne. Lato bywa gorące na słońcu, choć zielone doliny Biskajii łagodzą upał, a zima przynosi częste opady i mgły, które utrudniają dojście do stanowiska.

Najczęstsze pytania

Czy jaskinię Axlor można zwiedzać jak typową grotę turystyczną? Nie — to aktywne stanowisko archeologiczne, a nie udostępniona komercyjnie jaskinia. Dostęp bywa ograniczony ze względu na trwające lub okresowe badania naukowe.

Kto mieszkał w jaskini Axlor? Grupy neandertalczyków związane z kulturą mustierską, zamieszkujące to miejsce w różnych okresach między około 100 000 a 50 000 lat temu.

Co jest najważniejszym odkryciem z Axloru? Oprócz bogatej kolekcji narzędzi kamiennych i kościanych, szczególnie cenny jest kamień z wyrytym znakiem X, uznawany za jeden z dowodów symbolicznych zachowań neandertalczyków.

Jak dojechać do Dimy? Najłatwiej samochodem z Bilbao, które leży około 30 kilometrów od gminy — podróż zajmuje zwykle poniżej godziny w zależności od ruchu i pory dnia.