Letohrádek Hvězda

Letohrádek Hvězda to renesansowy pałacyk myśliwski w praskiej dzielnicy Liboc (Praga 6), stojący około 7 kilometrów na zachód od centrum miasta, w środku rezerwatu zwierzyny o tej samej nazwie. Jego charakterystyczny rzut w kształcie sześcioramiennej gwiazdy sprawia, że budowla jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych rezydencji renesansowych w Czechach.

Kto zbudował pałacyk i skąd wziął się kształt gwiazdy?

Letohrádek powstał w latach 1555–1556 według własnego projektu arcyksięcia Ferdynanda Tyrolskiego, który w tym okresie sprawował urząd namiestnika Czech. Ferdynand osobiście zaangażował się w kształt i program budowli, wybierając nietypowy, symetryczny rzut gwiazdy zamiast typowego dla epoki układu kwadratu czy koła. Pałacyk powstał jako dar dla Filipiny Welser, córki zamożnego kupca, z którą arcyksiążę potajemnie się ożenił — związek przez długi czas ukrywano przed dworem habsburskim ze względu na różnicę stanów.

Czym była Obora Hvězda i skąd się wzięła?

Teren, na którym stanął pałacyk, wcześniej należał do klasztoru benedyktynów na Brzewnowie. W 1530 roku król Ferdynand I Habsburg wykupił te grunty w lesie Malejov, obok Białej Góry, i założył tam oborę — ogrodzony teren przeznaczony głównie do hodowli zwierzyny i polowań dworskich. Dopiero ćwierć wieku później, w obrębie tej obory, jego syn Ferdynand Tyrolski wzniósł swój letni pałacyk.

Jaką rolę odegrała okolica pałacyku w bitwie pod Białą Górą?

8 listopada 1620 roku, w niedzielę, w bezpośrednim sąsiedztwie obory rozegrała się bitwa pod Białą Górą — jedno z kluczowych starć wojny trzydziestoletniej. Prawe skrzydło armii stanów czeskich oparło się o wysoki mur otaczający oborę Hvězda, przez co teren wokół letohrádku stał się częścią pola bitwy. Starcie trwało zaledwie godzinę lub dwie i zakończyło się klęską wojsk stanowych, co oznaczało faktyczny koniec powstania czeskich stanów przeciw Habsburgom. Dla Czech konsekwencje były długotrwałe — kraj czekała surowa rekatolizacja i nasilona germanizacja życia publicznego. Same walki i późniejsze działania wojsk poważnie zniszczyły oborę, którą przez kolejne lata wykorzystywano do celów wojskowych zamiast łowieckich.

Co skrywa wnętrze pałacyku?

Skromna, niemal surowa elewacja zewnętrzna kontrastuje z bogatym wystrojem wnętrza. W latach 1556–1560 przyziemie pałacyku ozdobili sztukaterią włoscy rzemieślnicy z północnych Włoch, pracujący pod kierunkiem rzeźbiarza wskazywanego jako Antonio Brocco. Sufit przyziemia podzielono na 334 pola wypełnione reliefami — scenami z mitologii antycznej, motywami zwierzęcymi i ornamentyką. To właśnie ta dekoracja, a nie fasada, uznawana jest za najcenniejszy element całej budowli.

Co można dziś zobaczyć w Letohrádku Hvězda?

W latach 1948–1952 architekt Pavel Janák przebudował wnętrza pałacyku, przygotowując je pod ekspozycję muzealną. W 1951 roku otwarto tu Muzeum Aloisa Jiráska, a w 1964 roku dołączono wystawę poświęconą malarzowi Mikolášowi Alešowi — obie ekspozycje działały do 1996 roku. Po kolejnej renowacji obiekt otworzyło ponownie Muzeum Literatury (część Pamiątkowego Muzeum Piśmiennictwa Narodowego) w 2000 roku. Od 2017 roku na parterze prezentowana jest stała wystawa poświęcona Ferdynandowi Tyrolskiemu i architekturze samego pałacyku, natomiast w piwnicach zwiedzający oglądają makieta bitwy pod Białą Górą. Górne kondygnacje wykorzystywane są na wystawy czasowe, koncerty, konferencje i wydarzenia okolicznościowe.

Najczęstsze pytania

Dlaczego pałacyk ma kształt gwiazdy? Taki rzut wybrał osobiście fundator, arcyksiążę Ferdynand Tyrolski, projektując budowlę jako symetryczną sześcioramienną gwiazdę — rozwiązanie niespotykane wśród rezydencji tej epoki w Europie Środkowej.

Dla kogo powstał pałacyk? Ferdynand Tyrolski wzniósł go dla Filipiny Welser, córki bogatego kupca, z którą wcześniej potajemnie się ożenił.

Czy pałacyk brał udział w bitwie pod Białą Górą? Tak — mur otaczającej go obory posłużył jako oparcie dla prawego skrzydła armii stanów czeskich podczas bitwy w 1620 roku, a same walki toczyły się w bezpośrednim sąsiedztwie budowli.

Co jest największą atrakcją wnętrza? Renesansowa sztukateria przyziemia z lat 1556–1560, wykonana przez włoskich rzemieślników — sufit podzielony na 334 pola ze scenami mitologicznymi i motywami zwierzęcymi.

Jakie muzeum działa tam dziś? Od 2017 roku parter zajmuje stała wystawa o Ferdynandzie Tyrolskim i architekturze Hvězdy, a w piwnicach znajduje się makieta bitwy pod Białą Górą; wcześniej, w latach 1951–1996, mieściło się tu Muzeum Aloisa Jiráska i Mikoláša Aleša.