La Farga (Anglès)

La Farga to opuszczony zespół dawnej huty żelaza stojący na skraju Anglès, miasteczka w komarce la Selva, w prowincji Girona. Ruiny leżą przy wjeździe do miejscowości od strony drogi na Gironę, niedaleko koryta rzeki Ter, która niegdyś zasilała wodą całą instalację. Miejscowi nazywają ten obiekt też Alt Forn del Pla d'Avall — "wysoki piec z Pla d'Avall", od nazwy równiny, na której stoi.

Skąd wzięła się huta w Anglès?

Kuźnia w tym miejscu ma rodowód sięgający średniowiecza — pierwsze wzmianki o niej pojawiają się w dokumentach już w 1330 roku, kiedy była częścią dóbr zamku w Anglès i służyła do prostego przetwarzania żelaza. Przełom nastąpił dopiero w 1777 roku, gdy w pobliskiej górze Puig Ventós odkryto nowe złoże rudy żelaza. Władze Girony zleciły wtedy próby technologiczne rudy, a koncesję na wykorzystanie wody z Ter do napędu nowego pieca hutniczego otrzymał szwajcarski przedsiębiorca. Tak stara kuźnia zaczęła zmieniać się w nowoczesny, jak na tamte czasy, wielki piec hutniczy.

Wiek prób i upadków

XIX wiek to historia kolejnych spółek, które próbowały uczynić z Anglès ośrodek ciężkiego przemysłu żelaznego. Zakład kilkukrotnie zmieniał właścicieli i nazwę, a inwestorzy sięgali też po pobliskie złoża rudy w okolicach La Cellera de Ter i Guilleries. Żadna z prób nie zakończyła się trwałym sukcesem — ruda z Puig Ventós miała zbyt niską zawartość żelaza, węgiel dostępny w regionie słabo się palił, a brakowało też sprawnej infrastruktury transportowej, by opłacalnie sprowadzać surowce z zewnątrz. Dodatkowym ciosem były zawirowania wojen karlistowskich. Już w połowie XIX wieku urzędowe raporty opisywały piec jako nieczynny i podupadający, a pod koniec lat 70. tego stulecia produkcję ostatecznie porzucono.

Cegielnia zamiast huty

Zamiast zniknąć całkowicie, budynki znalazły drugie życie. Na przełomie XIX i XX wieku teren przejęła rodzina Burés, znani przemysłowcy z Manresy związani też z fabrykami włókienniczymi w samym Anglès. Dawną hutę przekształcono w cegielnię (bòbila), produkującą cegły i dachówki na potrzeby lokalnego budownictwa. Ta działalność przetrwała najdłużej ze wszystkich — cegielnia pracowała aż do lat 70. XX wieku.

Co można zobaczyć dzisiaj?

Dziś La Farga to opuszczony, częściowo zrujnowany kompleks, mocno porośnięty bluszczem i dziką roślinnością. Z dawnych zabudowań najlepiej zachowała się charakterystyczna kamienna wieża, która pełniła funkcję biurową, a bywa mylona przez przechodniów z wieżą kościelną. Stan zachowania ruin jest zły i wymagałby pilnej interwencji konserwatorskiej. Obiekt można oglądać z zewnątrz, m.in. przy okazji spacerów i tras pieszych wzdłuż Ter, które przebiegają w pobliżu.

Warto pamiętać, że nazwa "La Farga" (czyli po prostu "kuźnia" lub "huta") nosi w Katalonii wiele różnych obiektów przemysłowych — inne znane przykłady to choćby La Farga de Bebié w Ripollès czy Farga Lacambra. Ta w Anglès jest odrębnym, lokalnym zabytkiem związanym wyłącznie z historią tego miasteczka i złóż na Puig Ventós.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się La Farga w Anglès? Przy wjeździe do Anglès od strony drogi z Girony, w okolicy Pla d'Avall, niedaleko rzeki Ter.

Czy ruiny można zwiedzać od środka? Budynki są w złym stanie i porośnięte roślinnością, więc dostęp ogranicza się w praktyce do oglądania z zewnątrz.

Dlaczego przemysł żelazny w Anglès upadł? Złożyły się na to niska jakość miejscowej rudy, słaby węgiel, brak dobrej infrastruktury transportowej oraz zakłócenia spowodowane wojnami karlistowskimi w XIX wieku.

Czy to ta sama "La Farga", co inne obiekty o tej nazwie w Katalonii? Nie — nazwa "farga" oznacza po prostu kuźnię i nosi ją wiele niezależnych obiektów w regionie. Ten w Anglès jest odrębnym zabytkiem związanym z lokalną historią i złożami rudy z Puig Ventós.