Castell Vell (Brunyola)

Castell Vell to średniowieczny zamek w Brunyoli, wsi wchodzącej w skład gminy Brunyola i Sant Martí Sapresa w komarce La Selva, w prowincji Girona, w Katalonii. Budowla wznosi się na wzgórzu, wokół którego z czasem wykształciła się osada, i do dziś pozostaje najważniejszym zabytkiem architektonicznym tego niewielkiego katalońskiego miejsca.

Jak dotrzeć?

Brunyola i Sant Martí Sapresa leży w sercu komarki La Selva, w prowincji Girona, w regionie znanym z licznych średniowiecznych zamków i kościołów romańskich rozsianych po wzgórzach między Girona a wybrzeżem Costa Brava. Zamek stoi na szczycie wzniesienia dominującego nad wsią, dlatego dojazd wymaga własnego środka transportu — najwygodniej samochodem, korzystając z lokalnych dróg łączących miejscowości La Selvy. Okolica jest typowa dla wnętrza katalońskiej prowincji Girona: pofałdowany krajobraz, lasy dębowe i rozproszone gospodarstwa, wśród których ukryte są niewielkie zabytki architektury feudalnej.

Co zobaczysz?

Historia zamku sięga co najmniej początku XII wieku. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1106 roku, kiedy hrabia Ramon Berenguer III z Barcelony przekazał "castrum quod dicitur Bruniola" na pełną własność wicehrabiemu Guerau Ponçowi de Cabrera. W dokumencie darczyńca zaznaczył, że zamek odziedziczył po ojcu, co oznacza, że warownia istniała już za czasów Ramona Berenguera II, zmarłego w 1082 roku.

W XII wieku twierdza trafiła w ręce rodu Vilademany — już w 1116 roku przekazano ją Pere Ramonowi de Vilademany jako lenno. Kolejna zmiana własności nastąpiła w 1293 roku, gdy zamek stał się częścią majątku Pia Almoina, instytucji charytatywnej katedry w Gironie.

Poważnym ciosem dla budowli było trzęsienie ziemi z 1427 roku, jedno z najsilniejszych, jakie nawiedziły Katalonię w średniowieczu. Uszkodzenia były na tyle rozległe, że naprawa głównej wieży i murów obronnych trwała trzydzieści siedem dni. Zachowany inwentarz z 1532 roku pozwala odtworzyć wygląd wnętrza zamku w tamtym okresie — wymienia się w nim między innymi piwnicę, komnatę zarządcy (bailiwa), kuchnię, salę reprezentacyjną oraz wieżę główną.

Choć zamek ma korzenie romańskie, to, co można oglądać dzisiaj, pochodzi w przeważającej mierze z XV wieku — efekt przebudowy po trzęsieniu ziemi. Budowla ma plan prostokątny z basztami na narożnikach, z których część ma przekrój cylindryczny. Zachowały się trzy wieże oraz niemal w całości północna fasada rozciągająca się między dwiema z nich, z charakterystycznym łukowym portalem, gotyckimi oknami i śladami dawnych machikuł — otworów służących do obrony bezpośrednio nad murem. Jedna z wież pełniła niegdyś funkcję dzwonnicy kościelnej.

Obecnie zamek znajduje się w dobrym stanie zachowania. W jego zachodniej części mieści się siedziba władz gminnych (ajuntament), natomiast pomieszczenia po wschodniej stronie wykorzystywane są do organizacji lokalnych wydarzeń kulturalnych. Ta ciągłość funkcji — od średniowiecznej siedziby feudalnej po współczesny budynek administracji — czyni Castell Vell rzadkim przykładem zabytku, który nigdy nie przestał pełnić roli centrum życia wspólnoty.

Kiedy przyjechać?

Wnętrze prowincji Girona najlepiej zwiedzać wiosną i wczesną jesienią, gdy temperatury są łagodniejsze niż w pełni lata, a krajobraz komarki La Selva — pola, lasy i wzgórza — prezentuje się najbardziej malowniczo. Ze względu na to, że budynek pełni funkcje administracyjne, zwiedzanie zamku od zewnątrz możliwe jest przez cały rok, natomiast dostęp do wnętrza może zależeć od godzin pracy urzędu gminy.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał Castell Vell w Brunyoli? Pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1106 roku, ale zamek istniał już wcześniej, prawdopodobnie za życia hrabiego Ramona Berenguera II, zmarłego w 1082 roku.

Do kogo należał zamek w średniowieczu? Od początku XII wieku twierdzą władał ród Vilademany, a od 1293 roku majątek przeszedł na własność Pia Almoina, instytucji charytatywnej katedry w Gironie.

Co zniszczyło zamek i jak został odbudowany? Silne trzęsienie ziemi w 1427 roku poważnie uszkodziło budowlę. Naprawa głównej wieży i murów zajęła trzydzieści siedem dni, a większość dzisiejszej struktury pochodzi z przebudowy w XV wieku.

Jaką funkcję pełni zamek obecnie? W zachodniej części budynku mieści się siedziba władz gminy Brunyola i Sant Martí Sapresa, a wschodnia część służy lokalnym wydarzeniom kulturalnym.