Kulthöhle Zillis

Kulthöhle Zillis to stanowisko archeologiczne w gminie Zillis-Reischen, w dolinie Schams w kantonie Gryzonia. Jaskinia położona na południe od wsi, nad brzegiem Renu, była w późnym antyku miejscem kultu, a później cmentarzem. Dziś to jedno z ważniejszych w Europie świadectw religijności z przełomu starożytności i wczesnego średniowiecza.

Czym jest Kulthöhle Zillis?

Jaskinię zbadał w latach 90. XX wieku Archäologischer Dienst Graubünden, w kilku kampaniach wykopaliskowych. Wyniki opisano w tomie „Zillis. Von der spätantiken Kulthöhle zum frühmittelalterlichen Bestattungsplatz" z serii Archäologie Graubünden (2021, autorzy: Christa Ebnöther, Anna Flückiger i Markus Peter). Wcześniejszą pracę o rzymskim miejscu kultu w jaskini koło Zillis opublikował w 1994 roku Jürg Rageth.

Jak jaskinia była używana?

III–V wiek. Wejście zamknięto drewnianą ścianą, więc do środka wchodziła tylko niewielka wspólnota wyznawców. Spotykali się tam na obrzędach i czcili bóstwo. Archeolodzy znaleźli naczynie kultowe ozdobione plastycznymi wężami, ceramikę, szkło i naczynia ze steatytu oraz około 13 000 kości zwierzęcych. Wśród darów wotywnych jest prawie 650 monet.

Od VI wieku. Kość z krzyżem łączy jaskinię z chrześcijanami. Wkrótce potem urządzono tu grób trzech wybranych wiernych.

VII–VIII wiek. Kolejne pochówki powstały na cmentarzu przed jaskinią. Z cmentarza przebadano siedem grobów.

Co zobaczysz w Zillis?

Jaskinia jest przede wszystkim obiektem naukowym i historycznym, a nie typową atrakcją z wyposażoną trasą. Przed wyjazdem sprawdź dostępność na miejscu w informacji turystycznej regionu Viamala. Samo Zillis warto zwiedzić ze względu na romański kościół św. Marcina ze słynnym malowanym stropem. To osobny obiekt, ale razem z jaskinią pokazuje, jak długo i w jaki sposób zmieniała się religijność w dolinie Schams. Według Historisches Lexikon der Schweiz pierwsze sanktuarium w Zillis datuje się na około 500 rok, a pierwszy kościół, trójabsydowa hala, na VIII wiek.

Jak dojechać do Zillis?

Zillis leży w dolinie Schams, przy drodze prowadzącej przez wąwóz Viamala. Dojedziesz tu samochodem z Thusis lub z kierunku przełęczy Splügen i San Bernardino. Po romansku wieś nazywa się Ziràn.

Kiedy warto przyjechać?

Najlepiej latem i wczesną jesienią, gdy dolina jest dostępna bez problemów, a dni są długie. Zimą Schams jest chłodne i śnieżne, a część drobniejszych atrakcji bywa wtedy niedostępna.

Najczęstsze pytania

Z jakiego okresu pochodzi jaskinia kultowa w Zillis? Kult odbywał się w niej w III–V wieku, w późnym antyku. Od VI wieku miejsce miało związek z chrześcijanami, a potem służyło jako miejsce pochówku.

Kto badał jaskinię? Archäologischer Dienst Graubünden prowadził tu wykopaliska w latach 90. XX wieku. Wyniki zebrano w publikacji z 2021 roku.

Jakie znaleziska są najważniejsze? Naczynie kultowe z wężami, około 13 000 kości zwierząt i prawie 650 monet wotywnych.

Czy to to samo co kościół św. Marcina w Zillis? Nie. Kościół z malowanym stropem to osobny zabytek we wsi. Jaskinia leży poza centrum, nad Renem.