Kościół św. Jana Chrzciciela w Velkich Losinach

Kościół św. Jana Chrzciciela w Velké Losiny to renesansowa świątynia parafialna stojąca w miejscowości Velké Losiny w powiecie Šumperk, w kraju ołomunieckim, niedaleko wzniesienia Křížový vrch. Budowla należy do największych i najbardziej charakterystycznych wiejskich zabytków sakralnych na Morawach, a jej historia sięga czasów, gdy okolica znajdowała się w rękach możnego rodu Žerotínów.

Jak stara jest historia kościoła w Velké Losiny?

Pierwsza pisemna wzmianka o świątyni w Losinach pochodzi z 1351 roku – istniał tu więc kościół na długo przed tym, zanim powstała obecna budowla. Losy tego pierwotnego obiektu zmieniły się pod koniec XVI wieku, gdy właściciel majątku, Jan młodszy ze Žerotína, zdecydował się na jego rozbiórkę. Stało się to w 1599 roku, a odzyskane drewno posłużyło do budowy trzech mniejszych kościołów w okolicznych miejscowościach – Maršíkovie, Žárovej i Klepáčovie. To właśnie ta historia bywa źródłem pomyłek, gdy Velké Losiny mylone są z sąsiednim Maršíkovem – w rzeczywistości to odrębne miejscowości, a obecny kościół stoi właśnie w Velké Losinach.

Kiedy powstała obecna świątynia?

Nowy, murowany kościół w stylu późnego renesansu wzniesiono w latach 1599–1603 według projektu budowniczego Antonia Thomy. Co ciekawe, świątynia powstała z myślą o nabożeństwach luterańskich, ponieważ Žerotínowie byli wyznania protestanckiego – dopiero później budynek przeszedł w ręce Kościoła katolickiego i pełni tę funkcję do dziś jako kościół parafialny.

Co warto zobaczyć we wnętrzu?

Wnętrze kościoła wyróżnia się potężnym sklepieniem kolebkowym z lunetami, bogato zdobionym sztukaterią. Po obu stronach nawy biegną przestronne empory (galerie chórowe), z których w przeszłości uczestniczono w nabożeństwach – rozwiązanie typowe dla świątyń o proweniencji protestanckiej, gdzie liczba miejsc siedzących miała duże znaczenie. Bryła i wystrój wnętrza były później uzupełniane elementami barokowymi, co nadało kościołowi dzisiejszy, wielowarstwowy charakter architektoniczny.

Czym jest kaplica Świętego Krzyża?

Przy kościele znajduje się kaplica Świętego Krzyża, pełniąca funkcję grobowca rodowego Žerotínów. To tutaj chowano członków rodu, który przez wieki decydował o losach Velké Losiny i okolicznych miejscowości – w tym o rozbiórce starego kościoła i budowie obecnej świątyni. Obecność rodowej krypty podkreśla rangę kościoła jako miejsca ściśle związanego z historią lokalnej szlachty.

Dlaczego to ważny zabytek?

Kościół św. Jana Chrzciciela uznawany jest za jeden z największych i najbardziej wyrazistych wiejskich zabytków sakralnych na Morawach. Od 1958 roku cały zespół kościelny objęty jest ochroną konserwatorską, co potwierdza jego wartość historyczną i architektoniczną wykraczającą poza skalę typowej świątyni parafialnej w niewielkiej miejscowości.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół? W miejscowości Velké Losiny, w powiecie Šumperk, w kraju ołomunieckim, niedaleko wzniesienia Křížový vrch.

Czy kościół zawsze był katolicki? Nie – wzniesiony w latach 1599–1603 pierwotnie służył nabożeństwom luterańskim, ponieważ ówcześni właściciele majątku, Žerotínowie, byli protestantami. Później przeszedł w ręce Kościoła katolickiego.

Co stało się ze starszym kościołem, który stał na tym miejscu? Został rozebrany w 1599 roku z polecenia Jana młodszego ze Žerotína, a odzyskane drewno wykorzystano do budowy trzech mniejszych kościołów w Maršíkovie, Žárovej i Klepáčovie.

Czy przy kościele jest coś jeszcze wartego uwagi poza samą bryłą budynku? Tak – kaplica Świętego Krzyża, będąca miejscem pochówku rodu Žerotínów, oraz wnętrze ze sklepieniem kolebkowym, sztukaterią i emporami po obu stronach nawy.

Od kiedy kościół jest zabytkiem chronionym prawem? Cały zespół kościelny podlega ochronie konserwatorskiej od 1958 roku.