Kościół ewangelicki w Nawsiu

Kościół ewangelicki w Nawsiu stoi w środku wsi Nawsie (czes. Návsí), w powiecie Frydek-Mistek, w kraju morawsko-śląskim po czeskiej stronie Śląska Cieszyńskiego (Zaolzie). To jeden z tzw. kościołów tolerancji – świątyń wzniesionych po wydaniu patentu tolerancyjnego cesarza Józefa II w 1781 roku, który po raz pierwszy od czasów kontrreformacji pozwolił protestantom w monarchii habsburskiej legalnie budować własne domy modlitwy. Dziś budynek należy do miejscowego zboru Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania i jest chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Jak zaczęła się historia zboru w Nawsiu?

Zanim mieszkańcy okolic Jabłonkowa mogli oficjalnie wyznawać luteranizm, ewangelicy z Ziemi Cieszyńskiej gromadzili się potajemnie na nabożeństwach w lasach Beskidu Śląskiego. Dopiero patent tolerancyjny otworzył drogę do legalnego zboru. W 1791 roku w Nawsiu w zaledwie trzy miesiące postawiono drewniany dom modlitwy, który poświęcono 15 sierpnia 1791 roku. Rok później, 1 maja 1792 roku, obowiązki pierwszego duszpasterza objął pastor Józef Paulini. Obok świątyni powstała też drewniana szkoła ewangelicka, a z czasem rozpoczęto budowę murowanej plebanii.

Skąd wziął się obecny, murowany kościół?

Drewniana świątynia z końca XVIII wieku z czasem przestała wystarczać rosnącej społeczności zboru, dlatego w latach 1817–1820 wzniesiono w jej miejsce murowany kościół, który istnieje do dziś. Nową świątynię poświęcono 15 sierpnia 1820 roku – dokładnie w tym samym dniu kalendarzowym, w którym niegdyś poświęcono poprzedni, drewniany budynek. W 1849 roku przy kościele dobudowano wieżę, do której z czasem sprawiono trzy dzwony.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Kościół w Nawsiu należy do rodziny tzw. kościołów tolerancji rozsianych po Śląsku Cieszyńskim i sąsiednich regionach – ich charakterystyczną cechą jest skromna, powściągliwa architektura, będąca pokłosiem dawnych ograniczeń nakładanych na budynki niekatolickie (m.in. zakaz wieży czy wejścia bezpośrednio od strony głównej ulicy). Wieża dobudowana w połowie XIX wieku i trzy dzwony to elementy, które świątynia zyskała już po ustaniu najsurowszych ograniczeń tolerancyjnych. Budynek pozostaje żywym miejscem kultu – funkcjonuje jako kościół parafialny zboru Jabłonków-Nawsie, należącego do senioratu jabłonkowskiego Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania w Republice Czeskiej.

Jak dotrzeć do kościoła w Nawsiu?

Nawsie leży tuż przy Jabłonkowie, w pobliżu przejścia granicznego z Polską w rejonie Zaolzia, co czyni tę okolicę łatwo dostępną dla turystów podróżujących od strony Cieszyna czy Trzyńca. Świątynia stoi w centralnej części wsi, co pozwala połączyć jej zwiedzanie ze spacerem po Nawsiu i okolicznych miejscowościach Śląska Cieszyńskiego, znanych z drewnianej architektury sakralnej i śladów wspólnej kultury polsko-czeskiego pogranicza.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Ponieważ kościół jest czynnym miejscem kultu zboru ewangelickiego, najlepszym momentem na zwiedzanie z zewnątrz i poznanie okolicy jest dowolny dzień w ciągu dnia, natomiast chęć wejścia do wnętrza warto wcześniej zweryfikować z parafią, ponieważ dostępność budynku wiąże się z harmonogramem nabożeństw i wydarzeń zborowych.

Najczęstsze pytania

Czym jest kościół tolerancji? To określenie świątyń wznoszonych przez protestantów w monarchii habsburskiej po patencie tolerancyjnym Józefa II z 1781 roku, który po raz pierwszy od czasów kontrreformacji pozwolił im legalnie budować własne miejsca kultu.

Kiedy powstał kościół w Nawsiu? Pierwszy, drewniany dom modlitwy zbudowano w 1791 roku, a obecny, murowany kościół wzniesiono w latach 1817–1820 i poświęcono 15 sierpnia 1820 roku.

Do jakiego wyznania należy świątynia? Kościół należy do zboru Jabłonków-Nawsie Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania, działającego w ramach senioratu jabłonkowskiego w Republice Czeskiej.

Czy można zwiedzić wnętrze kościoła? Budynek jest czynną świątynią parafialną, dlatego dostęp do wnętrza zależy od harmonogramu nabożeństw – warto wcześniej skontaktować się ze zborem.