Zagrebačka grkokatolička konkatedrala

Konkatedra Świętych Cyryla i Metodego w Zagrzebiu to greckokatolicka świątynia w najstarszej części chorwackiej stolicy, przy ulicy Ćirilometodskiej, w Górnym Mieście (Gornji grad), niedaleko placu św. Marka. Pełni funkcję konkatedry eparchii Križevci, czyli wspólnoty katolików obrządku bizantyjskiego w Chorwacji.

Czym wyróżnia się ta świątynia?

Zagrzeb kojarzy się głównie z katolicyzmem rzymskim, dlatego ta cerkiew bywa dla turystów zaskoczeniem. Greckokatolicy łączą liturgię i tradycję wschodnią z jednością z Rzymem. Wezwanie świętych Cyryla i Metodego, apostołów Słowian, przypomina o wspólnym dziedzictwie ludów słowiańskich, a także o piśmie głagolickim, które w Chorwacji ma szczególne znaczenie kulturowe.

Jaka jest historia konkatedry?

Greckokatolicka cerkiew z seminarium istniała w Górnym Mieście już wcześniej; budynek seminarium datuje się na rok 1681. Dokładnej daty powstania pierwszej świątyni nie da się ustalić, ponieważ pożar w 1766 roku zniszczył większość ksiąg parafialnych, które mogłyby ją potwierdzić.

Obecny kształt kościół zyskał pod koniec XIX wieku. Prace rozpoczęto w 1885 roku z inicjatywy greckokatolickiego biskupa Križevci, Ilii Hranilovicia, w związku z tysiącleciem śmierci św. Metodego. Projektantem był Hermann Bollé, architekt mocno związany z krajobrazem Zagrzebia. Konsekracja odbyła się 12 grudnia 1886 roku.

Co zobaczyć w środku?

Wnętrze zdobią wielkie kompozycje malarskie Ivana Tišova z lat 1910–1911. W części z nich pojawiają się stylizowane litery głagolicy, co nawiązuje do dziedzictwa cyrylometodiańskiego i wyróżnia tę świątynię na tle innych zagrzebskich kościołów. Warto zwrócić uwagę na ikonografię i układ przestrzeni, typowe dla obrządku wschodniego i odmienne od tego, co znamy z kościołów łacińskich.

Dlaczego warto ją odwiedzić?

To miejsce pokazuje, jak złożona i wielowarstwowa jest historia religijna regionu. Niewielka cerkiew w sercu starego miasta opowiada o ciągłości wspólnoty trwającej od czasów barokowych, o odbudowie w duchu historyzmu oraz o roli, jaką w pamięci narodowej odgrywają dwaj święci bracia z Sołunia. Dla osób, które lubią łączyć zwiedzanie architektury z poznawaniem kultury, jest to ciekawy przystanek na trasie po Zagrzebiu, spokojniejszy niż najbardziej oblegane punkty miasta i dobrze uzupełniający wizytę w pobliskich zabytkach.

Jak zwiedzać?

Konkatedra leży w historycznym Górnym Mieście, więc najłatwiej połączyć ją ze spacerem po okolicy: placem św. Marka, wąskimi uliczkami i punktami widokowymi. Wnętrze najlepiej oglądać z szacunkiem dla odbywających się nabożeństw. Godziny otwarcia i terminy liturgii warto sprawdzić przed wizytą, bo mogą się zmieniać.

Najczęstsze pytania

Czy to katedra katolicka? Tak, ale obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, czyli greckokatolickiego, w jedności z papieżem.

Dlaczego „konkatedra”? Jest współkatedrą eparchii Križevci, której główna katedra znajduje się w Križevci.

Kto zaprojektował obecny budynek? Hermann Bollé, a konsekracja odbyła się w 1886 roku.

Czy warto tu zajrzeć? Tak, jeśli interesuje Cię odmienne oblicze religijności w Chorwacji, wschodnia estetyka wnętrz i historia kultury słowiańskiej w sercu Zagrzebia.