Klemenskirken i Trondheim

Klemenskirken i Trondheim (kościół św. Klemensa) to jedno z najstarszych miejsc kultu w mieście i jednocześnie jedno z najciekawszych stanowisk archeologicznych w centrum Trondheim. Dziś nie zobaczysz tu klasycznej świątyni, lecz zachowane relikty dawnego kościoła, ukryte w piwnicy nowoczesnego budynku przy Søndre gate 7–11, w pobliżu Peter Egges plass.

Czym jest Klemenskirken?

To pozostałości średniowiecznego kościoła, który stał w Nidaros, czyli dawnym Trondheim, jednym z najważniejszych ośrodków politycznych i religijnych średniowiecznej Norwegii. Patronem był św. Klemens, uważany za opiekuna żeglarzy, co dobrze pasuje do portowego miasta nad Nidelvą.

Kto zbudował pierwszy kościół?

Tradycja nie jest tu jednoznaczna. Lokalne opracowania historyczne łączą pierwszą świątynię z królem Olafem Tryggvasonem i okresem założenia miasta około roku 997. Sagi islandzkie wskazują jednak raczej na Olafa Haraldssona, późniejszego świętego Olafa. Datowanie archeologiczne najstarszego kościoła na lata 1010–1024 lepiej pasuje do tej drugiej wersji.

Dlaczego to miejsce jest ważne?

Według norweskiej encyklopedii SNL rok i pięć dni po śmierci Olafa w bitwie pod Stiklestad jego szczątki złożono nad głównym ołtarzem właśnie w tym kościele. Później przeniesiono je do Christ Church, czyli katedry, która stała się początkiem kultu świętego i późniejszej pielgrzymki do Nidaros. Klemenskirken jest więc ważnym ogniwem w historii kultu najważniejszego świętego Norwegii.

Losy kościoła

Kościół spłonął w 1344 roku i został odbudowany. Przed rokiem 1430 znika jednak z przekazów pisanych, a z czasem zapomniano nawet, gdzie stał. Przez stulecia miejsce pozostawało zagadką dla historyków.

Odkrycie archeologów

Wykopaliska w latach 2016–2017 na działce przy Søndre gate 7–11 odsłoniły pozostałości budowli. Badacze z NIKU ustalili, że był to kościół słupowy (stavkirke), kilkakrotnie przebudowywany. Relikty zostały zachowane na miejscu, w piwnicy współczesnego budynku, co pozwala połączyć nowoczesną zabudowę ze średniowieczną historią.

Czy tożsamość kościoła jest pewna?

Nie do końca. Artykuł z 2022 roku w czasopiśmie „Primitive Tider” zwraca uwagę, że status pomnika narodowego powstał w wyniku procesu z udziałem mediów, instytucji kościelnych i państwa, a między wykopanym materiałem a samym pomnikiem nie ma prostej, jednoznacznej zależności. Identyfikacja z kościołem św. Klemensa bywa więc przedmiotem dyskusji.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Klemenskirken? W centrum Trondheim, pod adresem Søndre gate 7–11, w okolicy Peter Egges plass.

Czy zobaczę tu działający kościół? Nie. To zachowane ruiny w piwnicy nowoczesnego budynku, a nie czynna świątynia.

Czy to miejsce jest związane ze świętym Olafem? Tak. Zgodnie z SNL jego szczątki spoczęły tu przez pewien czas nad głównym ołtarzem, zanim przeniesiono je do katedry.

Kiedy odkryto pozostałości? W trakcie wykopalisk w latach 2016–2017.

Czy warto je odwiedzić? Tak, jeśli interesuje Cię średniowieczna historia Norwegii, kult świętego Olafa lub archeologia miejska. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskiej katedry Nidaros.