Zapisz to miejsce i odkrywaj atrakcje w pobliżu z NextOnTrip
W aplikacji dodasz je do ulubionych, zobaczysz na mapie, co jeszcze warto odwiedzić w okolicy, i zdobędziesz odznakę za wizytę.
Aplikacja jest dostępna na iPhone'a i Androida.
O tym miejscu
Synagoga przy Fraenkelufer w Berlinie-Kreuzbergu to jedyne miejsce w tej części miasta, gdzie żydowska modlitwa trwa nieprzerwanie od czasów powojennych. Dawny gmach, zaprojektowany jako jedna z największych bożnic Berlina, zniknął z mapy, ale zachowane skrzydło boczne nadal pełni funkcję synagogi. Adres to Fraenkelufer 10–16, tuż nad Kanałem Landwehry, w samym sercu Kreuzbergu.
Kto zaprojektował synagogę i kiedy powstała?
Autorem projektu był żydowski architekt Alexander Beer, wieloletni budowniczy gminy żydowskiej w Berlinie. Świątynię poświęcono w 1916 roku, w środku I wojny światowej. Pierwotnie nazywano ją synagogą przy Kottbusser Ufer, bo taką nazwę nosiło wówczas nabrzeże kanału. Obecna nazwa pochodzi od późniejszej zmiany nazwy ulicy.
Źródła podają różne daty rozpoczęcia prac, dlatego najpewniejszym punktem odniesienia pozostaje rok poświęcenia. Budynek był jednym z większych domów modlitwy w mieście i według relacji mógł pomieścić około dwóch tysięcy wiernych. Dla ówczesnych mieszkańców dzielnicy, w której mieszkało wielu berlińskich Żydów, było to ważne centrum życia religijnego i społecznego.
Co stało się z synagogą w czasach nazizmu?
W listopadowym pogromie 1938 roku, znanym jako Noc Kryształowa, synagoga została poważnie zniszczona. Gmina żydowska, która ją tworzyła, została później rozbita przez prześladowania i deportacje. Po wojnie głównego gmachu nie odbudowano. W latach pięćdziesiątych XX wieku jego pozostałości rozebrano.
Co można zobaczyć dzisiaj?
Ocalało skrzydło boczne budynku, dawna synagoga młodzieżowa. Od 1959 roku służy jako miejsce modlitwy i działa jako Synagoga Fraenkelufer. Jest to skromna, funkcjonalna sala, zupełnie inna od monumentalnej bożnicy z początku XX wieku, ale to właśnie tu przetrwała ciągłość żydowskiego życia religijnego w Kreuzbergu.
Od 2012 roku gminę wspiera stowarzyszenie przyjaciół synagogi, które pomaga w organizacji wydarzeń i otwarcia na sąsiadów. Obiekt jest dziś jednym z symboli odradzającego się życia żydowskiego w Berlinie.
Czy synagoga zostanie odbudowana?
Tak, plany odbudowy głównego gmachu są realizowane. Ogłoszono konkurs architektoniczny, a rozpoczęcie budowy zapowiedziano na 2026 rok. Projekt ma przywrócić do dzielnicy dawną skalę świątyni i stworzyć nowoczesne centrum dla gminy, otwarte także dla sąsiadów z Kreuzbergu.
Jak zwiedzać i na co zwrócić uwagę?
Synagoga jest czynnym miejscem kultu, więc zwiedzanie wymaga uwzględnienia zasad gminy i środków bezpieczeństwa. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje o możliwości wejścia i wydarzeniach dla publiczności. Sam spacer wzdłuż Fraenkelufer jest przyjemny: kanał, zabudowa wilhelmińska i spokojna atmosfera dzielnicy dobrze uzupełniają wizytę.
Miejsce dobrze łączy się ze spacerem po Kreuzbergu i zwiedzaniem innych śladów żydowskiej historii Berlina. To dobry punkt dla osób zainteresowanych architekturą sakralną, historią XX wieku i tym, jak miasto odbudowuje pamięć.
Najczęstsze pytania
Kto zaprojektował synagogę? Alexander Beer, żydowski architekt berlińskiej gminy.
Kiedy ją poświęcono? W 1916 roku.
Czy synagoga działa? Tak, skrzydło boczne służy jako miejsce modlitwy od 1959 roku.
Co się stało z głównym budynkiem? Został poważnie zniszczony w 1938 roku, a w latach pięćdziesiątych rozebrany.
Czy planuje się odbudowę? Tak, ogłoszono konkurs architektoniczny, a budowę zapowiedziano na 2026 rok.
W pobliżu
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.