Zapisz to miejsce i odkrywaj atrakcje w pobliżu z NextOnTrip
W aplikacji dodasz je do ulubionych, zobaczysz na mapie, co jeszcze warto odwiedzić w okolicy, i zdobędziesz odznakę za wizytę.
Aplikacja jest dostępna na iPhone'a i Androida.
O tym miejscu
Cmentarze przed Bramą Halle (Friedhöfe vor dem Halleschen Tor) to grupa zabytkowych cmentarzy ewangelickich w berlińskiej dzielnicy Kreuzberg, rozłożona wzdłuż Mehringdamm i Bergmannstraße. Dla turysty to zaskakująco spokojna zielona enklawa w gęsto zabudowanym mieście i miejsce spoczynku wielu postaci niemieckiej kultury.
Czym są cmentarze przed Bramą Halle?
Nie jest to jeden cmentarz, lecz zespół kilku sąsiadujących nekropolii dawnych gmin parafialnych. W źródłach pojawiają się cmentarze gmin Jerozolimy i Nowego Kościoła (kilka kolejnych części), cmentarz Trójcy Świętej, cmentarz Betlejem oraz Czeski Cmentarz Bożej Roli braci morawskich. Liczba cmentarzy bywa podawana różnie, zależnie od tego, jak policzy się poszczególne części, więc warto traktować ją orientacyjnie. Całość leży na południe od dawnej Bramy Halle, od której wzięła nazwę.
Jak powstał ten zespół?
Początki sięgają czasów, gdy miasto wypychało pochówki poza mury. Kaplica Jerozolimska jest wzmiankowana już w 1484 roku, a kościół Jerozolimy został przebudowany w latach 1725–1731. Jego zarys upamiętnia dziś podwójny rząd czerwonych kamieni w nawierzchni. Cmentarz Trójcy Świętej II przy Bergmannstraße 39–41 założono w 1825 roku i jest najstarszym z czterech ewangelickich cmentarzy przy tej ulicy. Cmentarz gmin Jerozolimy i Nowego Kościoła otwarto w 1852 roku jako ostatni z czterech, jest też najmniejszy.
Kto tu jest pochowany?
Na cmentarzu Trójcy Świętej I przy Mehringdamm 21 spoczywają m.in. kompozytorka Fanny Hensel i jej brat Felix Mendelssohn Bartholdy oraz Rahel Varnhagen, gospodyni słynnego berlińskiego salonu literackiego. Z cmentarzem Jerozolimy i Nowego Kościoła III wiąże się pamięć o pisarzach Adelbercie von Chamisso i E.T.A. Hoffmannie. Nagrobki, mauzolea i żeliwne ogrodzenia tworzą przekrój berlińskiej sztuki sepulkralnej XIX wieku.
Czy cmentarze są chronione?
Tak, zespół jest objęty ochroną jako zabytek. W październiku 2024 roku Ewangelicki Związek Cmentarzy Berlin-Stadtmitte poinformował o zakończeniu renowacji 48 historycznych nagrobków na cmentarzach przed Bramą Halle. Dzięki takim pracom spacer wśród starych grobów jest nie tylko refleksyjny, lecz także świadectwem dbałości o dziedzictwo miasta.
Jak zwiedzać?
Cmentarze są czynne jako miejsca pamięci i parki zarazem, dlatego obowiązuje cisza i szacunek dla grobów. Najwygodniej zacząć od Mehringdamm, przy stacji metra Hallesches Tor, a potem przejść Bergmannstraße, przy której cztery sąsiednie cmentarze tworzą jeden długi, zacieniony ciąg alejek. Wiosną i jesienią, gdy drzewa są zielone lub złote, spacer jest najprzyjemniejszy. W okolicy działają też lokalni przewodnicy, którzy organizują tematyczne spacery po cmentarzach. Godziny otwarcia różnią się zależnie od cmentarza i pory roku, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na miejscu lub u zarządcy.
Najczęstsze pytania
Gdzie dokładnie leżą cmentarze? W Kreuzbergu, na południe od placu przy Hallesches Tor, wzdłuż Mehringdamm i Bergmannstraße.
Czy wstęp jest płatny? Cmentarze są miejscami publicznymi, ale zasady wejścia warto sprawdzić przed wizytą.
Czy to dobre miejsce dla miłośników muzyki i literatury? Tak, groby rodziny Mendelssohnów oraz pisarzy z kręgu berlińskiego romantyzmu przyciągają wielu odwiedzających.
Ile czasu zarezerwować? Na spokojny spacer po kilku cmentarzach wystarczą co najmniej dwie godziny.
W pobliżu
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.