Josefov – pevnost

Josefov – pevnost to jedno z najlepiej zachowanych XVIII-wiecznych miast-fortec w Europie Środkowej, dziś część miasta Jaroměř w północno-wschodnich Czechach. Ceglane bastiony, rozległe podziemne korytarze i klasycystyczna zabudowa tworzą razem rezerwat urbanistyczny, który przenosi odwiedzających w czasy cesarza Józefa II.

Kto i kiedy zbudował fortecę Josefov?

Budowę rozpoczęto w 1780 roku z rozkazu cesarza Józefa II, który chciał wzmocnić granicę monarchii habsburskiej po wojnach z Prusami. Projekt powierzono francuskiemu inżynierowi Claude-Benoît Duhamelowi de Querlonde, a prace budowlane zakończono już w 1787 roku – jak na fortyfikację tej skali, w rekordowo krótkim czasie. Miejsce, gdzie stanęła forteca, wcześniej zajmowała wieś Pleś, w dużej mierze zniszczona podczas budowy. Nowe miasto nosiło początkowo jej nazwę, dopiero w 1793 roku, na rozkaz cesarza Franciszka II, przemianowano je na Josefov – na cześć założyciela.

Jakiej roli miała spełniać forteca?

Josefov powstał jako bliźniacze miasto dla Terezína – oba miały chronić ziemie czeskie przed ekspansją Prus. W praktyce jego znaczenie militarne okazało się jednak niewielkie, bo decydujące starcia rozgrywały się zwykle gdzie indziej. Forteca funkcjonowała głównie jako olbrzymi arsenał i magazyn prochu oraz zaopatrzenia, a także miejsce zakwaterowania żołnierzy i cywilów. Miasto zaprojektowano od podstaw jako ośrodek rzemieślniczo-handlowy – domy dla mieszczan, kupców i rzemieślników wznoszono na podstawie specjalnego patentu osadniczego wydanego przez Józefa II.

Co warto zobaczyć na terenie fortecy?

Charakterystyczny ośmioboczny układ bastionowych murów obejmuje obszar liczący niemal 300 hektarów. Pod ziemią, w warstwach kredowych skał, wykuto trzypoziomowy labirynt korytarzy o łącznej długości około 45 kilometrów – to jeden z najrozległejszych systemów podziemnych fortyfikacji w Czechach. Zwiedzanie kazamat i tuneli to główna atrakcja Josefova, obok bastionów i zachowanej klasycystycznej zabudowy miejskiej, która do dziś układa się w regularną, wojskową siatkę ulic.

Jak forteca zmieniała się w XX wieku?

Josefov utracił status samodzielnego miasta w 1948 roku, gdy włączono go do sąsiedniej Jaromierzy. Mimo to zachował odrębny charakter architektoniczny – łączy elementy późnego baroku z klasycyzmem i jest dziś miejską rezerwatem pamiątek, chroniącym XVIII-wieczne techniki budowy wojskowej oraz urbanistykę epoki józefińskiej. To sprawia, że Josefov bywa nazywany jednym z ostatnich wielkich miast-fortec wznoszonych na ziemiach czeskich.

Najczęstsze pytania

Czy Josefov to samodzielne miasto? Nie – od 1948 roku jest częścią Jaromierzy (Jaroměř), choć zachował własny, odrębny układ urbanistyczny i architekturę.

Dlaczego fortecę nazwano Josefov? Na cześć cesarza Józefa II, który zainicjował jej budowę. Wcześniej miejsce nosiło nazwę Pleś, przemianowano je w 1793 roku.

Czy można zwiedzać podziemia fortecy? Tak, podziemne korytarze wykute w skałach kredowych, o długości około 45 kilometrów, są jedną z głównych atrakcji turystycznych Josefova.

Czy forteca brała udział w walkach? Jej znaczenie militarne pozostało w praktyce ograniczone – większych bitew w jej okolicy nie rozstrzygano, a fortyfikacje służyły raczej jako zaplecze logistyczne i garnizonowe.

Kto zaprojektował fortyfikacje? Francuski inżynier wojskowy Claude-Benoît Duhamel de Querlonde, na zlecenie cesarza Józefa II.