Jezeří Castle

Zamek Jezeří wisi dosłownie nad krawędzią odkrywkowej kopalni węgla brunatnego ČSA, na zboczu Rudaw górujących nad Kotliną Mostecką. To jeden z najbardziej niezwykłych zabytków północnych Czech — barokowa rezydencja, która przetrwała mimo dekady sąsiedztwa z jednym z największych złóż węgla brunatnego w kraju.

Gdzie dokładnie leży zamek?

Jezeří administracyjnie należy do gminy Horní Jiřetín w powiecie Most, w kraju usteckim. W niektórych rejestrach jako miejscowość podawana jest Černice — sąsiednia wieś położona kilkanaście minut drogi od zamku, również wchodząca w skład gminy Horní Jiřetín. Nie jest to błąd ani sprzeczność: obie nazwy odnoszą się do tego samego obszaru administracyjnego, zamek zaś fizycznie stoi bliżej centrum Horního Jiřetína niż Černic.

Jak powstał zamek?

Historia miejsca sięga drugiej połowy XIV wieku, kiedy panowie z Rvenic wznieśli tu gotyczny zamek obronny. Kolejni właściciele, ród Hochhauserów, przebudowali go na renesansową rezydencję, zmieniając charakter założenia z warownego na mieszkalny.

Kto nadał zamkowi obecny kształt?

Decydujący wpływ na wygląd Jezeří mieli Lobkowiczowie, którzy uczynili z niego swoją siedzibę. W dwóch etapach barokowej przebudowy budynek otrzymał charakterystyczny plan w kształcie litery H. Za ich czasów majątek obejmował około 500 hektarów, z ogrodem zoologicznym, zwierzyńcem łowieckim i rozbudowanymi założeniami wodnymi — rezydencja miała reprezentować potęgę rodu, nie tylko pełnić funkcję mieszkalną.

Jaki związek z zamkiem ma Ludwig van Beethoven?

Na początku XIX wieku książę Josef Franz Maximilian Lobkowicz utrzymywał w Jezeří własną orkiestrę liczącą 22 muzyków, czyniąc z zamku ważny ośrodek muzyczny. To właśnie tutaj w 1804 roku odbyło się prywatne prawykonanie III Symfonii „Eroica" Beethovena — kompozytora, którego książę był jednym z mecenasów.

Dlaczego zamkowi groziło zburzenie?

Po II wojnie światowej rezydencja podupadła, a w latach 70. XX wieku postępująca eksploatacja odkrywkowej kopalni węgla brunatnego ČSA postawiła pod znakiem zapytania jej dalsze istnienie — rozważano wyburzenie budynku, by zrobić miejsce dla wydobycia. Kopalnia ČSA eksploatuje największe złoże węgla brunatnego w Czechach, a rozwój wydobycia doprowadził do zniknięcia siedmiu okolicznych wsi. Z inicjatywy księcia Ferdynanda Lobkowicza już od 1831 roku osuszano pobliskie jezioro Komořany, co pokazuje, jak długo teren ten był przekształcany przez człowieka.

Czy zamek jest dziś bezpieczny?

Bezpośrednie sąsiedztwo wyrobiska górniczego osłabiło stabilność zbocza, na którym stoi zamek. Aby ograniczyć ryzyko osunięcia, u podnóża skarpy wykonano konstrukcje zabezpieczające grunt. Problem uznano za na tyle poważny, że w 2020 roku Jezeří zgłoszono do europejskiego programu 7 Most Endangered, obejmującego najbardziej zagrożone zabytki kontynentu.

Czy zamek można zwiedzać?

Tak. Mimo trudnej historii ostatnich dekad zamek został uratowany i jest otwarty dla zwiedzających od 1996 roku. Opiekę nad obiektem sprawuje Narodowy Instytut Zabytków (Národní památkový ústav), prowadzący stopniową konserwację i udostępnianie kolejnych wnętrz.

Najczęstsze pytania

Czy Černice i Horní Jiřetín to ta sama miejscowość? Nie, to dwie różne wsie, ale obie należą do gminy Horní Jiřetín — stąd rozbieżność w nazwach, jaką można spotkać w różnych źródłach.

Co łączy zamek Jezeří z Beethovenem? W 1804 roku w zamku odbyło się prywatne prawykonanie III Symfonii „Eroica", a właściciel zamku, książę Lobkowicz, był jednym z patronów kompozytora.

Czy zamkowi grozi zawalenie z powodu kopalni? Sąsiedztwo odkrywki ČSA osłabiło stabilność zbocza pod zamkiem, dlatego wykonano zabezpieczenia gruntu, a obiekt trafił na listę 7 Most Endangered w 2020 roku.

Od kiedy zamek jest otwarty dla turystów? Od 1996 roku, po latach zagrożenia zniszczeniem w związku z rozwojem górnictwa odkrywkowego.