Náměstí T. G. Masaryka (Chomutov)

Náměstí T. G. Masaryka to centralny plac w Chomutovie, noszący imię pierwszego prezydenta Czechosłowacji od 22 grudnia 1989 roku. Ten niewielki, ale historycznie gęsty kawałek miasta zmieniał nazwę niemal za każdym razem, gdy zmieniała się władza nad Chomutovem — i to właśnie ta seria przechrzczeń czyni go dobrym punktem wyjścia do opowieści o losach miasta w XX wieku.

Dlaczego ten plac zmieniał nazwę tyle razy?

Rzadko który plac w Czechach może się pochwalić aż sześcioma różnymi nazwami w ciągu jednego stulecia. Od 1916 do 1922 roku nosił nazwę Mackensenplatz, później do 1934 roku funkcjonował jako Siemensplatz, a w latach 1934–1938 jako Masarykplatz — pierwszy raz związany z osobą Masaryka. Okres okupacji przyniósł nazwę Konrad Henlein Platz (1938–1945), po wojnie plac przechrzczono na Dvořákovo náměstí (1945–1948), a w czasach komunistycznych, od 1948 do 1989 roku, nosił nazwę Gottwaldovo náměstí — na cześć pierwszego komunistycznego prezydenta Czechosłowacji. Dopiero po Aksamitnej Rewolucji, w grudniu 1989 roku, powrócono do imienia Tomáša Garrigue Masaryka, tym razem już na stałe.

Co przypomina o burzliwej historii placu?

Najbardziej wymowną pamiątką po dawnych czasach jest historia pomnika stojącego niegdyś na placu. Stał tu monument poświęcony Franzowi Gerstnerowi, który został poważnie zniszczony w maju i czerwcu 1945 roku — traktowano go wówczas jako symbol niemieckiej przeszłości Chomutova, wtedy jeszcze niemieckojęzycznego miasta o nazwie Komotau. Ruiny pomnika pozostawały na placu aż do połowy lat 50. XX wieku, kiedy ostatecznie usunięto je przy użyciu materiałów wybuchowych i dźwigu samochodowego. W październiku 1998 roku, z okazji siedemdziesiątej rocznicy powstania niepodległej Czechosłowacji, w tym samym miejscu odsłonięto popiersie T. G. Masaryka — symboliczny gest przywracający placowi patrona sprzed dekad zawirowań.

Co dziś można znaleźć przy placu?

Náměstí T. G. Masaryka to nie tylko miejsce pamięci, ale też żywa część miasta. Przy placu, pod numerem 1626, mieści się Podstawowa Szkoła Artystyczna (Základní umělecká škola), której poprzedniczka — miejska szkoła muzyczna — powstała 3 listopada 1945 roku, tuż po zakończeniu wojny. Obecność takiej placówki od blisko ośmiu dekad nadaje temu miejscu charakter przestrzeni związanej z edukacją i kulturą, a nie wyłącznie z reprezentacyjną funkcją centrum miasta.

Jak zlokalizować plac w Chomutovie?

Plac znajduje się w kodzie pocztowym 430 01, w centralnej części Chomutova. Jego współrzędne geograficzne to w przybliżeniu 50,4567°N, 13,4149°E, co plasuje go w samym sercu historycznej zabudowy miasta.

Czy warto tu zajrzeć?

Sam w sobie plac nie jest wielką atrakcją turystyczną w skali kraju, ale dla kogoś, kto chce zrozumieć, jak burzliwie XX wiek obszedł się z czeskim pograniczem — a zwłaszcza z miastami takimi jak Chomutov, gdzie zmiany władzy oznaczały też zmiany nazw ulic i placów — to miejsce mówi więcej niż niejedna tablica informacyjna. Popiersie Masaryka, stojące dziś tam, gdzie niegdyś stał zniszczony pomnik Gerstnera, jest namacalnym śladem tej historii.

Najczęstsze pytania

Skąd wzięła się obecna nazwa placu? Plac nosi imię Tomáša Garrigue Masaryka od 22 grudnia 1989 roku, czyli od czasu Aksamitnej Rewolucji — wcześniej, w latach 1934–1938, również nosił nazwę Masarykplatz.

Ile razy zmieniano nazwę tego placu? Co najmniej sześć razy w ciągu XX wieku: Mackensenplatz, Siemensplatz, Masarykplatz, Konrad Henlein Platz, Dvořákovo náměstí i Gottwaldovo náměstí, zanim ostatecznie powrócono do imienia Masaryka.

Co stało na placu przed popiersiem Masaryka? Pomnik poświęcony Franzowi Gerstnerowi, zniszczony w 1945 roku i ostatecznie usunięty w połowie lat 50. XX wieku.

Kiedy odsłonięto obecne popiersie T. G. Masaryka? W październiku 1998 roku, z okazji siedemdziesiątej rocznicy powstania niepodległej Czechosłowacji.

Co warto zobaczyć przy placu? Budynek Podstawowej Szkoły Artystycznej pod numerem 1626, której tradycja sięga miejskiej szkoły muzycznej założonej w 1945 roku.