Jewish cemetery in Votice

Żydowski cmentarz w Voticach to jeden z lepiej zachowanych świadectw wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w tym regionie środkowych Czech. Nekropolia zajmuje powierzchnię około 2340 m² i mieści dziś blisko 360 nagrobków, z których najstarszy zachowany pochodzi z 1705 roku. Miejsce leży przy dawnej drodze prowadzącej w kierunku Tabora i pozostaje ważnym punktem na mapie żydowskiego dziedzictwa regionu Benešova.

Kiedy powstał cmentarz?

Pierwsza pisemna wzmianka o cmentarzu żydowskim w Voticach pochodzi z 1538 roku, kiedy to miejscowy właściciel ziemski sprzedał kawałek łąki żydowskim mieszkańcom Votic i okolicznych miejscowości z przeznaczeniem na miejsce pochówku. Historycy wskazują jednak, że sama nekropolia mogła funkcjonować już wcześniej, bo pierwsze ślady osadnictwa żydowskiego w tej okolicy sięgają prawdopodobnie XV wieku. Cmentarz był użytkowany nieprzerwanie przez kolejne stulecia, a ostatni udokumentowany pochówek miał miejsce na początku lat 60. XX wieku.

Jak wyglądała społeczność żydowska w Voticach?

Gmina żydowska w Voticach należała do liczniejszych w regionie. Pod koniec XVIII wieku mieszkało tu kilkanaście rodzin, jednak w drugiej połowie XIX wieku społeczność rozrosła się znacząco – w latach 60. i 70. XIX wieku liczyła nawet ponad 300 osób. W kolejnych dekadach liczba mieszkańców wyznania mojżeszowego stopniowo malała na skutek migracji do większych miast, co było zjawiskiem powszechnym w całych Czechach. Życie religijne społeczności koncentrowało się wokół miejscowej synagogi, wybudowanej w XVII wieku i później odnawianej.

Co stało się z gminą podczas II wojny światowej?

Los votickiej społeczności żydowskiej, podobnie jak większości gmin na terenie okupowanego Protektoratu Czech i Moraw, był tragiczny. Na początku okupacji społeczność liczyła kilkadziesiąt rodzin. W 1942 roku niemal wszyscy pozostali w mieście Żydzi zostali deportowani do obozu przejściowego w Terezinie, skąd trafiali dalej do obozów zagłady. Wojnę przeżyła jedynie garstka osób. Po wojnie żydowska społeczność w Voticach faktycznie przestała istnieć, a cmentarz pozostał jako jedyny materialny ślad jej wielowiekowej historii.

Jak wygląda cmentarz dzisiaj?

W 1885 roku przebudowano wejście na cmentarz od strony ulicy prowadzącej do Tabora, wznosząc wówczas kostnicę oraz dom obrzędowy. Od 1958 roku nekropolia figuruje jako chroniony zabytek. W latach 90. XX wieku przeprowadzono gruntowną rekonstrukcję zarówno samego cmentarza, jak i budynku dawnego domu obrzędowego, w którym dziś znajduje się niewielka ekspozycja poświęcona historii Żydów w regionie i pobliskim zabytkom żydowskim. Zachowane nagrobki, w większości z XVIII i XIX wieku, tworzą spójny zespół typowy dla wiejskich i małomiasteczkowych cmentarzy żydowskich w Czechach.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz można zwiedzać? Teren jest dostępny do zwiedzania, a w dawnym domu obrzędowym urządzono ekspozycję historyczną.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Zachowało się około 360 macew, najstarsza z 1705 roku.

Kiedy odbył się ostatni pochówek? Ostatni znany pochówek miał miejsce na początku lat 60. XX wieku.

Czy w Voticach zachowała się też synagoga? Tak, budynek dawnej synagogi przetrwał wojnę, choć społeczność, która go użytkowała, przestała istnieć.