Jewish cemetery in Pňovany

Żydowski cmentarz w Pňovanech to niewielka, ukryta w lesie nekropolis w zachodnich Czechach, w regionie Pilzno-Północ, około 18 km na zachód-północny zachód od Pilzna. Miejsce leży na wzniesieniu za potokiem Hracholuský, na południe od wsi, i jest wpisane na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Jak długa jest historia tego miejsca?

Pierwsza żydowska społeczność w Pňovanech pojawiła się najpewniej w XVII wieku. Sam cmentarz miał powstać jeszcze w drugiej połowie XVI wieku, choć pierwsze udokumentowane wzmianki o nim pochodzą z początku XVIII wieku. Najstarszy zachowany nagrobek nosi datę 1726, a ostatnie pochówki miały miejsce około 1900 roku. W XIX wieku żydowscy mieszkańcy Pňovan coraz częściej przenosili się do większych miast, co doprowadziło do rozpadu miejscowej gminy żydowskiej w 1918 roku.

Co pozostało z dawnego cmentarza?

Powierzchnia nekropolii wynosi około 2219 metrów kwadratowych, a na jej terenie zachowało się od dwudziestu do czterdziestu nagrobków, w zależności od źródła. Kamienie – granitowe i piaskowcowe, o płaskim kroju – noszą inskrypcje w językach hebrajskim i niemieckim. Do dziś widoczne są też pozostałości murowanego ogrodzenia, które otaczało cmentarz. Brama wjazdowa oraz budynek przedpogrzebowy (dom przedpogrzebowy) zostały zniszczone w okresie okupacji niemieckiej oraz w czasach komunistycznych, więc dzisiaj po tych obiektach pozostały jedynie ruiny.

Dlaczego cmentarz przetrwał w tak dobrym stanie?

Paradoksalnie ukryte, leśne położenie na wzgórzu, z dala od głównych dróg, uchroniło cmentarz przed całkowitą dewastacją, jaka spotkała wiele innych żydowskich nekropolii w regionie. Otoczenie naturalne – drzewa i gęsta roślinność – działało jako naturalna bariera. Mur cmentarny jest częściowo zniszczony, a wejście na teren odbywa się przez wyłom w murze, bez bramy, co oznacza, że miejsce jest w praktyce otwarte dla każdego. Stanowi to jednak też źródło umiarkowanego zagrożenia – teren jest podatny na niekontrolowany wstęp i akty wandalizmu.

Kto jest właścicielem cmentarza dzisiaj?

Formalnym właścicielem nekropolii jest obecnie żydowska gmina wyznaniowa w Pilznie, która przejęła opiekę nad obiektem po tym, jak lokalna wspólnota w Pňovanech przestała istnieć. We wsi zachował się także budynek dawnej synagogi, świadczący o niegdysiejszej obecności żydowskiej społeczności w tym miejscu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz? W lesie na wzgórzu za potokiem Hracholuský, na południe od wsi Pňovany, w powiecie Pilzno-Północ.

Jaki jest najstarszy zachowany nagrobek? Nagrobek z 1726 roku.

Czy cmentarz jest ogólnodostępny? Tak, wejście prowadzi przez wyłom w murze; nie ma bramy ani stałej ochrony.

Do kiedy działała tu żydowska gmina? Społeczność żydowska rozpadła się formalnie w 1918 roku, a ostatnie pochówki odbyły się około 1900 roku.

Czy w Pňovanech zachowały się inne żydowskie zabytki? Tak, we wsi stoi budynek dawnej synagogi.