Jewish cemetery in Liteň

Cmentarz żydowski w Litni to jedna z najlepiej zachowanych nekropolii żydowskich w środkowych Czechach, położona w miasteczku Liteň w kraju środkowoczeskim, w regionie Podbrdzie. Na niewielkiej, niecałej półhektarowej działce przetrwało około 300 nagrobków, z których najstarsze pochodzą jeszcze z końca XVII wieku.

Jak dotrzeć?

Liteň leży około 30 kilometrów na południowy zachód od Pragi, w rejonie Brdy a Podbrdsko, znanym z tras łączących zabytki z lasami i wzgórzami środkowych Czech. Miasteczko ma połączenie kolejowe z Pragą i Berounem, co czyni je łatwo dostępnym punktem wycieczkowym. Sam cmentarz znajduje się na uboczu zabudowy, w spokojnej okolicy, typowej dla wiejskich nekropolii żydowskich tego regionu.

Co zobaczysz?

Cmentarz założono w 1680 roku z inicjatywy hrabiego Kuňaty z Bubna i Litic, ówczesnego właściciela Litně. Bezpośrednim powodem starań o własną nekropolię była epidemia dżumy tego samego roku — miejscowa społeczność żydowska nie miała wcześniej gdzie chować zmarłych i musiała zabiegać o wydzielenie działki w granicach panostwa liteńskiego. Teren rozbudowywano następnie w XVIII i XIX wieku, w miarę wzrostu liczby pochówków.

Zachowane nagrobki — barokowe i klasycystyczne stele — pochodzą z lat 1687–1939, a ostatnie pochówki miały miejsce na początku II wojny światowej. To właśnie ta ciągłość, sięgająca niemal 250 lat, sprawia, że cmentarz jest dziś cennym źródłem wiedzy o żydowskiej społeczności regionu. Chowano tu zmarłych nie tylko z samej Litně, ale i z okolicznych miejscowości: Praskolesów, Hostomic, Běštína, Všeradic, Berouna, Libomyšli, Svinařů, Suchomastów, Tetína, Tmaně, Konprus, a czasem także z Hořovic. Wśród nagrobków można odnaleźć nazwiska żydów wypędzonych z Pragi w 1744 roku na mocy dekretu Marii Teresy.

W XIX wieku na terenie cmentarza wybudowano mieszkanie grabarza, a w 1927 roku dobudowano dom przedpogrzebowy i kostnicę — elementy typowe dla większych, dobrze zorganizowanych cmentarzy żydowskich tamtego okresu w Czechach.

Ochrona zabytku

Ze względu na dobry stan zachowania i historyczną wartość układu nagrobków, 3 maja 1958 roku cmentarz w Litni został wpisany na listę narodowych zabytków kultury Czech. Dziś stanowi jeden z lepiej udokumentowanych przykładów wiejskiego cmentarza żydowskiego w regionie środkowoczeskim.

Kiedy przyjechać?

Cmentarz, jako miejsce na wolnym powietrzu, najlepiej zwiedzać wiosną i latem, kiedy dłuższe dni ułatwiają spokojne oglądanie poszczególnych nagrobków. Warto wcześniej sprawdzić dostępność terenu, ponieważ cmentarze żydowskie w Czechach bywają zamykane na klucz, a wejście czasem wymaga wcześniejszego kontaktu z opiekunem obiektu lub lokalnym urzędem.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał cmentarz żydowski w Litni? Cmentarz założono w 1680 roku z inicjatywy hrabiego Kuňaty z Bubna i Litic, w związku z epidemią dżumy, gdy miejscowi Żydzi nie mieli gdzie chować zmarłych.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Na terenie o powierzchni niecałego pół hektara zachowało się około 300 barokowych i klasycystycznych nagrobków z lat 1687–1939.

Kogo chowano na tym cmentarzu? Oprócz mieszkańców Litně chowano tu zmarłych z wielu okolicznych miejscowości, w tym potomków żydów wypędzonych z Pragi w 1744 roku przez Marię Teresę.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak — od 3 maja 1958 roku figuruje na liście narodowych zabytków kultury Czech.