Żydowski cmentarz w Kynšperku nad Ohří

Żydowski cmentarz w Kynšperku nad Ohří należy do najstarszych nekropolii żydowskich w Czechach i zachwyca niezwykłym, terasowym układem wykutym w stromym stoku wzgórza. To miejsce, w którym historia lokalnej gminy żydowskiej splata się z burzliwymi dziejami regionu Sokolovska, a pojedyncze macewy opowiadają historię sięgającą kilku wieków wstecz.

Kiedy powstał cmentarz?

Najstarsze przekazy wiążą początki nekropolii z XIV wiekiem — lokalna tradycja głosi, że na terenie cmentarza mogli zostać pochowani ofiary pogromu w pobliskim Chebie z 1350 roku. Choć ten wczesny epizod pozostaje w sferze przekazu ustnego, pierwsze potwierdzone wzmianki o cmentarzu pochodzą z początku XVII wieku, a najstarsze zachowane nagrobki datowane są na 1605 rok. W 1814 roku nekropolię rozszerzono, co wskazuje na rosnącą liczebność miejscowej społeczności żydowskiej w tamtym okresie.

Jak wygląda cmentarz?

Charakterystyczną cechą kynšperskiej nekropolii jest jej podział na dwie części przedzielone pozostałościami masywnego wału dawnych fortyfikacji miejskich. Starsza, dolna część mieści nagrobki średniowieczne i barokowe — proste, płaskie stele z inskrypcjami hebrajskimi i czeskimi. Nowsza część rozciąga się wyżej, na stromym zboczu, gdzie poszczególne groby ułożono kaskadowo, wspierając je murowanymi konstrukcjami dopasowanymi do trudnego terenu. Na powierzchni około 3360 m² zachowało się dziś ponad 100 nagrobków pochodzących z okresu od XVIII do XX wieku, choć część z nich nie znajduje się już w oryginalnym miejscu, a niektóre zostały przewrócone lub uszkodzone.

Jaka była historia lokalnej gminy żydowskiej?

Społeczność żydowska w Kynšperku nad Ohří (niem. Königsberg an der Eger) osiągnęła swój szczyt liczebności w połowie XIX wieku — w 1859 roku miasto zamieszkiwało 162 Żydów. W kolejnych dekadach liczba ta systematycznie spadała, gdyż mieszkańcy przenosili się do większych ośrodków miejskich w poszukiwaniu lepszych możliwości gospodarczych. Do 1930 roku społeczność liczyła już tylko 27 osób, choć miejscowa synagoga funkcjonowała jeszcze do tego roku.

Co się stało z cmentarzem podczas wojny?

Losy nekropolii odzwierciedlają tragiczną historię czeskiego pogranicza w okresie nazizmu. W październiku 1938 roku, gdy region Sokolovska znalazł się pod kontrolą Niemiec w ramach aneksji Sudetów, cmentarz został poważnie zniszczony przez członków NSDAP. Mimo to pochówki na terenie nekropolii kontynuowano jeszcze po wojnie — ostatni odnotowany pogrzeb odbył się w 1949 roku i był to pochówek akademickiego malarza Fritza Lederera, rodowitego mieszkańca Kynšperku.

Czy cmentarz można zwiedzać dzisiaj?

Cmentarz przez dziesięciolecia był zaniedbany i narażony na akty wandalizmu, jednak w latach 2005–2006 przeprowadzono jego kompleksową rewitalizację. Zrekonstruowano wówczas mur otaczający nekropolię, wykonano nową kutą bramę oraz uporządkowano ścieżki na terenie cmentarza. Po zakończeniu prac obiekt otwarto dla zwiedzających. Właścicielem terenu jest obecnie żydowska gmina wyznaniowa w Pilznie. Cmentarz, wpisany na listę czeskich zabytków kultury, znajduje się na zalesionym wzgórzu w obrębie miasta i nie jest oznaczony rzucającymi się w oczy tablicami — warto szukać go z mapą lub lokalnym przewodnikiem.

Najczęstsze pytania

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Na powierzchni ponad 3300 m² zachowało się ponad 100 macew z okresu od początku XVIII do połowy XX wieku.

Czy cmentarz jest ogólnodostępny? Tak, po renowacji przeprowadzonej w latach 2005–2006 nekropolia jest otwarta dla odwiedzających.

Kto zarządza cmentarzem? Terenem opiekuje się żydowska gmina wyznaniowa w Pilznie.