Jewish cemetery in Koloděje nad Lužnicí

Żydowski cmentarz w Kolodějach nad Lužnicí to jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych zabytków żydowskiej kultury pogrzebowej w południowych Czechach. Leży w niewielkiej wsi Koloděje nad Lužnicí, tuż przy Týnie nad Vltavou, i choć samo miasteczko dziś nie kojarzy się z żydowską historią, to właśnie tutaj przez ponad dwa stulecia chowano zmarłych z całego regionu.

Skąd wzięła się nekropolia w Kolodějach?

Cmentarz założono w końcu XVII wieku, już po 1681 roku, kiedy Żydzi zostali wygnani z pobliskiego Týna nad Vltavou. Część najstarszych macew przeniesiono wtedy właśnie z týnského cmentarza, który z czasem zniknął całkowicie z krajobrazu miasta. Koloděje stały się więc naturalnym miejscem pochówku dla żydowskiej społeczności regionu na kolejne pokolenia.

Dlaczego akurat Koloděje stały się ważnym ośrodkiem żydowskim?

Od drugiej połowy XVIII wieku miejscowość pełniła funkcję siedziby rabinatu okręgowego – najpierw bechyňského, później również českobudějovického i tábořského. To uczyniło z Kolodějí istotny ośrodek żydowskiej edukacji i życia religijnego w regionie. Skala tej obecności była naprawdę duża: w 1857 roku ponad połowę mieszkańców miasteczka stanowili Żydzi – 679 z 1327 osób.

Co można dziś zobaczyć na cmentarzu?

Na terenie nekropolii zachowały się dziesiątki nagrobków barokowych i klasycystycznych, z których część datowana jest od początku XVIII wieku aż po lata 40. XX wieku. Wśród nich wyróżnia się najstarsza zachowana macewa w całych południowych Czechach, pochodząca z 1590 roku – co czyni z Kolodějí miejsce wyjątkowe nawet na tle innych żydowskich cmentarzy regionu.

Osobliwością cmentarza jest jedyna w południowych Czechach „tumba" – niewielki, domkowy nagrobek w kształcie kaplicy, wzniesiony nad grobem regionalnego rabina. Do najbardziej okazałych grobów należy też grobowiec rabina Jakuba Mahlera, ozdobiony hebrajskim hymnem z 1867 roku.

Dawniej przy cmentarzu stał także dom przedpogrzebowy z 1900 roku, jednak nie przetrwał – został rozebrany po II wojnie światowej. Sam cmentarz od 1958 roku jest chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej i pozostaje własnością Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Pradze.

Kim byli ludzie związani z Kolodějami?

Miejscowość jest rodzinnym miastem braci Alfreda (1914–1976) i Emila (1918–1994) Radoków, ważnych postaci czeskiej kultury XX wieku – Alfred był scenografem i twórcą teatralnym, współtwórcą słynnego Laterna magika, Emil reżyserem filmowym. Przodkowie braci Radoków spoczywają właśnie na kolodějskim cmentarzu, co dodatkowo podkreśla znaczenie tego miejsca dla lokalnej historii.

Najczęstsze pytania

Jak stary jest cmentarz w Kolodějach nad Lužnicí? Nekropolia powstała w końcu XVII wieku, po 1681 roku, choć znajduje się na niej macewa datowana już na 1590 rok, przeniesiona ze starszego cmentarza w Týnie nad Vltavou.

Co jest najciekawszą osobliwością tego miejsca? Jedyna w południowych Czechach „tumba" – domkowy nagrobek w formie kaplicy nad grobem regionalnego rabina, a także grobowiec rabina Jakuba Mahlera z hebrajskim hymnem z 1867 roku.

Czy cmentarz jest dostępny do zwiedzania? Jako zabytek kultury chroniony od 1958 roku, cmentarz można odwiedzać, choć jak większość żydowskich nekropolii w regionie pozostaje miejscem wymagającym szacunku i cichej refleksji nad historią lokalnej społeczności.

Dlaczego Koloděje, a nie Týn nad Vltavou, stały się centrum żydowskiego życia? Po wygnaniu Żydów z Týna nad Vltavou w 1681 roku społeczność przeniosła się do Kolodějí, gdzie z czasem miasteczko stało się siedzibą regionalnego rabinatu i ważnym ośrodkiem religijnym aż do połowy XIX wieku.