Jewish cemetery in Hustopeče

Żydowski cmentarz w Hustopeczach to niewielka, cicho położona nekropolia przypominająca o społeczności, która w tym południowomorawskim miasteczku istniała ledwie sto lat.

Kiedy powstał cmentarz?

Miejscową gminę żydowską założono dopiero po 1848 roku, gdy zniesiono ograniczenia w osiedlaniu się Żydów poza gettami. Społeczność nigdy nie była liczna – liczyła około 150 osób – ale zdołała zorganizować własny cmentarz. Powstał on w 1886 roku na działce o powierzchni 12,1 ara. Ostatni pochówek odbył się tu w kwietniu 1946 roku, już po wojnie, gdy niemal nikt z przedwojennej gminy nie przeżył.

Co spotkało cmentarz po wojnie?

Zagłada niemal całkowicie wyniszczyła hustopeckich Żydów, a gmina wyznaniowa formalnie przestała istnieć jeszcze przed końcem wojny – według miejscowych źródeł zaledwie osiem dni po układzie monachijskim w 1938 roku faktycznie zakończyła działalność. Ponieważ nie było już komu opiekować się miejscem pochówku, cmentarz zaczął popadać w ruinę. W latach 70. XX wieku został oficjalnie zlikwidowany, a w 1981 roku jego teren przekształcono w miejski park – nagrobki zniknęły, a pamięć o dawnym przeznaczeniu tego miejsca zaczęła się zacierać.

Jak wyglądała odbudowa w 2013 roku?

Do zniszczonego miejsca wrócono dopiero po dekadach zapomnienia. W 2013 roku przeprowadzono kompleksową rewitalizację: odbudowano rozebrany wcześniej mur okalający teren, postawiono pomnik upamiętniający zmarłą społeczność oraz umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą rabinowi Isidorowi Böckowi. Całość prac kosztowała 750 tysięcy koron, a samo wsparcie na budowę pomnika i tablicy – 150 tysięcy koron – przekazała Nadace Terezínská iniciativa. Uroczyste otwarcie odnowionego cmentarza odbyło się 8 października 2013 roku, a wzięli w nim udział m.in. wnukowie rabina Böcka przybyli z USA i Izraela.

Kim był rabin Isidor Böck?

Isidor Böck (1869–1943) był pierwszym i zarazem ostatnim rabinem hustopeckiej gminy – sprawował tę funkcję przez 41 lat. Wywodził się z rodu słynnego rabina Mordechaja Beneta, jednej z ważniejszych postaci moraskiego judaizmu przełomu XVIII i XIX wieku. Böck zginął w getcie w Terezínie 20 lipca 1943 roku, wycieńczony warunkami panującymi w obozie. Tablica na cmentarzu w Hustopeczach jest dziś jednym z niewielu materialnych śladów jego wieloletniej posługi w mieście.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Po odbudowie cmentarz nie odzyskał w pełni swojego dawnego kształtu – większość pierwotnych macew nie przetrwała okresu, gdy teren funkcjonował jako park. Zachowany i odnowiony obszar pełni dziś przede wszystkim funkcję memorialną: ogrodzony murem teren z pomnikiem i tablicą rabina Böcka stanowi w praktyce jedyne widoczne w przestrzeni miasta świadectwo istnienia hustopeckiej gminy żydowskiej, po której – oprócz cmentarza – nie zachowała się nawet synagoga, rozebrana w kolejnych dekadach XX wieku.

Najczęstsze pytania

Czy na cmentarzu zachowały się oryginalne nagrobki? Większość pierwotnych macew nie przetrwała okresu, gdy w latach 70.–80. XX wieku teren zamieniono w park; odbudowa z 2013 roku miała charakter memorialny, a nie rekonstrukcji dawnych grobów.

Dlaczego cmentarz przestał być używany? Społeczność żydowska w Hustopeczach padła ofiarą Zagłady, a gmina formalnie zakończyła działalność jeszcze w czasie wojny – nie było już komu opiekować się miejscem pochówku.

Kto sfinansował odnowienie cmentarza? Wsparcia finansowego na budowę pomnika i tablicy udzieliła Nadace Terezínská iniciativa, a łączny koszt całej rewitalizacji wyniósł 750 tysięcy koron.