Jewish cemetery in Dobříš

Żydowski cmentarz w Dobříšu leży na północnym skraju miasta, na wzniesieniu zwanym Větrník, i należy do najstarszych oraz najlepiej zachowanych zabytków tego typu w środkowych Czechach. Powstał nie później niż w pierwszej połowie XVII wieku, a według miejscowej tradycji miejsce to wybrali aszkenazyjscy Żydzi, którzy uciekali z Wiednia przed epidemią dżumy w czasie wojny trzydziestoletniej — mieli tu obozować i, jak głosi przekaz, właśnie tu umierać, co dało początek późniejszemu cmentarzowi.

Kiedy powstał i jak się rozwijał?

Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1650 roku, co potwierdza wczesną metrykę założenia. Wraz z rozwojem dobříšskiej gminy żydowskiej cmentarz był dwukrotnie powiększany — w 1781 i 1863 roku. Obecnie zajmuje powierzchnię 7401 m², na której zachowało się około 250 macew, choć historyczna liczba pochówków była znacznie większa, niż sugeruje ta liczba płyt.

Co spotkało cmentarz podczas II wojny światowej?

Pochówki odbywały się tu nieprzerwanie aż do 1942 roku. W tym roku Żydzi z Dobříša i okolic zostali deportowani do obozów koncentracyjnych, co faktycznie zakończyło istnienie miejscowej gminy żydowskiej. W trakcie wojny oraz w latach powojennych (aż do 1991 roku, z falami dewastacji zwłaszcza po 1945 roku) cmentarz był notorycznie niszczony i zaniedbywany — brakowało już społeczności, która mogłaby się nim opiekować.

Dlaczego dzisiejszy cmentarz jest mniejszy niż przed wojną?

Granice nekropolii są węższe niż w 1939 roku. Złożyły się na to dwie redukcje terenu — pierwsza jeszcze przed renowacją, druga przy okazji prac w latach 1988–1989, kiedy część dawnego obszaru cmentarza zajęły kort tenisowy i pole do minigolfa wybudowane w 1975 roku. To typowy dla powojennej Czechosłowacji przykład stopniowego "zagospodarowywania" opuszczonych żydowskich nekropolii na cele rekreacyjne.

Jak wyglądała odbudowa cmentarza?

Gruntowną renowację przeprowadzono w latach 1988–1989: wzniesiono nowy mur i bramę, a teren uporządkowano po dekadach zaniedbania. Dziś opiekę nad cmentarzem sprawuje Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze, która jest właścicielem terenu i opłaca stałego dozorcę. Miejsce jest chronione jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Jakie zagrożenia grożą cmentarzowi obecnie?

Mimo statusu zabytku i regularnej opieki, cmentarz mierzy się z typowymi dla takich miejsc problemami: umiarkowanym zagrożeniem ze strony roślinności zarastającej nagrobki oraz aktów wandalizmu, a także mniej poważnymi zagrożeniami związanymi z niekontrolowanym dostępem, erozją pogodową i zanieczyszczeniem powietrza.

Najczęstsze pytania

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Około 250 macew na powierzchni 7401 m², a najstarsza z nich pochodzi z 1650 roku.

Kto dziś opiekuje się cmentarzem? Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze, która jest właścicielem terenu i finansuje stałego dozorcę.

Czy cmentarz można zwiedzać? Tak, jest dostępny do zwiedzania jako zabytek kultury, choć jak każdy czynny obiekt sakralny wymaga poszanowania miejsca pochówku.

Dlaczego cmentarz jest mniejszy niż przed wojną? Ze względu na dwukrotne zmniejszenie jego terenu, w tym budowę kortu tenisowego i pola do minigolfa w 1975 roku na dawnym obszarze nekropolii.