Jewish cemetery in Čichtice

Żydowski cmentarz w Čichticach to zapomniany kirkut leżący na uboczu wsi Čichtice, dziś części miasta Bavorov w powiecie Strakonice, w kraju południowoczeskim. To jedno z tych miejsc, które nie trafiają na pocztówki, ale mówią więcej o historii regionu niż niejeden zabytek w centrum miasta – ślad po żydowskiej społeczności, która w tej okolicy istniała przez blisko dwa stulecia, a potem zniknęła bez większego echa.

Gdzie dokładnie leży cmentarz?

Nekropolia znajduje się kilkaset metrów na południowy wschód od zabudowań Čichtic, na zboczu wzniesienia zwanego Hnojnice, pomiędzy łąkami. Sama wieś leży około 2,5 km na południe od Bavorova, nad prawym brzegiem potoku Zlatý. Dojście do cmentarza prowadzi przez prywatne pole, a mur otaczający teren jest częściowo zniszczony i pozbawiony bramy – to miejsce wymaga więc odrobiny determinacji, nie jest przygotowane pod masową turystykę.

Skąd wzięła się żydowska społeczność w tej okolicy?

Pierwszym śladem obecności Żydów w Čichticach jest izba modlitewna założona w 1724 roku. Sam cmentarz powstał wkrótce potem, między 1725 a 1797 rokiem, a najstarszy zachowany nagrobek nosi datę 1798. W XIX wieku w okolicy mieszkało 25 rodzin żydowskich objętych ówczesnymi limitami osiedleńczymi, jednak z czasem przenosiły się one do większych miast, a miejscowa gmina wyznaniowa przestała istnieć jeszcze w końcu tego stulecia. Spisy ludności z 1921 i 1930 roku nie odnotowują już w Čichticach żadnych mieszkańców wyznania mojżeszowego.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Teren cmentarza zajmuje niewiele ponad 0,14 hektara, a liczba zachowanych nagrobków bywa podawana różnie – od około 130 wyraźnie widocznych do nawet 230 według niektórych źródeł, pochodzących z okresu od końca XVIII do początku XX wieku. Na kirkucie stoi też niewielki, niemal kwadratowy dom przedpogrzebowy z dachem czterospadowym. Część macew zachowała fragmenty polichromii i płaskorzeźbionych zdobień, a inskrypcje wykuto po hebrajsku i niemiecku. Stan zachowania jest jednak zły – ponad trzy czwarte nagrobków jest przewróconych lub popękanych, a teren zarasta sezonowo roślinnością, co utrudnia dostęp poza wiosną i wczesnym latem. W 2006 roku przeprowadzono prace konserwatorskie obejmujące naprawę muru i stabilizację części macew. Właścicielem cmentarza jest Federacja Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej.

Co warto wiedzieć o samych Čichticach?

Wieś po raz pierwszy wzmiankowano w 1359 roku, a od 1971 roku administracyjnie należy do Bavorova. Jej populacja mocno się skurczyła – z 539 mieszkańców w 1869 roku do zaledwie 128 w 2021 roku, przy 82 domach. We wsi stoi XIX-wieczna kaplica Marii Panny z tablicami pamiątkowymi ofiar obu wojen światowych oraz niewielka kapliczka niszowa św. Jana Nepomucena. Čichtice miały też swój moment filmowy – w okolicznym stawie Lhotovský kręcono sceny do bajki Zdeňka Troški „Princezna ze mlejna”. Z tej miejscowości pochodził również generał brygady i legionista Jan Studlar (1896–1969).

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Żydowski cmentarz w Čichticach nie jest atrakcją turystyczną w klasycznym rozumieniu – to miejsce ciszy i refleksji, ważne dla osób interesujących się historią żydowskiego osadnictwa na czeskiej wsi. Kontrast między niewielką, dziś niemal wyludnioną miejscowością a rozmiarem dawnego kirkutu dobrze pokazuje, jak duża i trwała była tu niegdyś obecność żydowskiej społeczności, zanim rozproszyła się ona bezpowrotnie w kolejnych pokoleniach.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się żydowski cmentarz w Čichticach? Kilkaset metrów na południowy wschód od wsi Čichtice, na zboczu wzniesienia Hnojnice, w gminie Bavorov, powiat Strakonice.

Kiedy powstał cmentarz? Prawdopodobnie między 1725 a 1797 rokiem, najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1798 roku.

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Źródła podają różne liczby – od około 130 widocznych macew do nawet 230 ogółem.

Czy na cmentarzu można jeszcze coś zobaczyć poza nagrobkami? Tak, zachował się niewielki, niemal kwadratowy dom przedpogrzebowy z dachem czterospadowym.

Kto dziś zarządza cmentarzem? Federacja Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej.