Jardín de la Isla, Aranjuez

Jardín de la Isla to renesansowy ogród królewski w Aranjuez, rozłożony na sztucznej wyspie o powierzchni około 25 hektarów, otoczonej wodami rzeki Tag oraz wykopanym obok niej kanałem. Leży tuż przy północnej granicy Pałacu Królewskiego i stanowi jeden z najstarszych elementów całego założenia rezydencji letniej hiszpańskich Habsburgów i Burbonów.

Skąd wzięła się wyspa na rzece?

Historia miejsca sięga znacznie dalej niż okres świetności ogrodu. Już między 1387 a 1409 rokiem mistrzowie Zakonu Santiago, który zarządzał wówczas dobrami w Aranjuez, wykorzystali naturalny zakręt Tagu i wykopali kanał odcinający fragment lądu od reszty brzegu. W ten sposób powstała wyspa, choć jeszcze bez charakteru ogrodowego — to była raczej inżynieryjna ingerencja w bieg rzeki niż zamierzona kompozycja krajobrazowa.

Kto zaprojektował ogród, jaki znamy dziś?

Właściwe prace nad ogrodem rozpoczęły się za panowania Filipa II. Projekt powierzono Juanowi Bautiście de Toledo, architektowi znanemu też z prac przy Escorialu, a same roboty prowadzono w latach 1561–1564. Po śmierci Toledo kontynuację przejął Juan de Herrera, który w 1582 roku zajął się między innymi rozmieszczeniem fontann — do dziś jednego z najbardziej rozpoznawalnych elementów tego miejsca. Układ kompozycyjny oparto na jednej głównej osi, biegnącej wzdłuż najdłuższej linii wyspy, wokół której rozplanowano prostokątne kwatery w symetrycznym, ortogonalnym układzie — typowym dla renesansowej sztuki ogrodowej sprowadzonej do Hiszpanii z Włoch.

Do czego służył ogród w XVII wieku?

Za panowania Filipa III i Filipa IV Jardín de la Isla przestał być wyłącznie miejscem spacerów i kontemplacji. Organizowano tu widowiska dworskie, przedstawienia teatralne, a nawet corridas — walki byków, co pokazuje, jak wielofunkcyjną przestrzenią stał się teren wokół pałacu w epoce baroku. Ogród był więc nie tylko dekoracją rezydencji, ale i sceną życia towarzyskiego hiszpańskiego dworu.

Jaki status ochronny ma dziś ten ogród?

Znaczenie historyczne i artystyczne Jardín de la Isla zostało formalnie uznane już w 1931 roku, kiedy otrzymał status Bien de Interés Cultural — najwyższej kategorii ochrony zabytków w Hiszpanii. Później, w 2001 roku, ogród znalazł się w granicach obszaru wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część "Krajobrazu kulturowego Aranjuez" — wpisu obejmującego całość historycznego założenia rezydencjonalnego wraz z otaczającymi je ogrodami i krajobrazem rolniczym.

Najczęstsze pytania

Czy Jardín de la Isla to to samo co słynne Jardín del Príncipe w Aranjuez? Nie — to dwa odrębne ogrody królewskiej rezydencji. Jardín de la Isla jest starszy i bezpośrednio przylega do pałacu, podczas gdy Jardín del Príncipe to znacznie rozleglejsze założenie z końca XVIII wieku, położone dalej wzdłuż rzeki.

Dlaczego ogród nazywa się "de la Isla"? Nazwa odnosi się dosłownie do wyspy (hiszp. isla), na której go założono — sztucznego skrawka lądu odciętego kanałem od głównego nurtu Tagu jeszcze w średniowieczu.

Kto był głównym twórcą projektu ogrodu? Prace zainicjował Juan Bautista de Toledo na zlecenie Filipa II, a po jego śmierci kontynuował je Juan de Herrera, odpowiedzialny między innymi za układ fontann.

Czy ogród można dziś zwiedzać? Tak, Jardín de la Isla jest ogólnodostępny i stanowi część trasy turystycznej po Aranjuez, obok Pałacu Królewskiego i pozostałych ogrodów rezydencji.