Izaña Icehouses

Pozos de Nieve de Izaña to zespół dawnych studni śniegowych położonych na zboczach góry Izaña, na granicy gmin La Orotava i Güímar na Teneryfie. To niepozorne z pozoru obiekty — kamienne szyby wkopane w wulkaniczne zbocze — kryją w sobie historię gospodarczą wyspy sprzed epoki lodówek i klimatyzacji, kiedy śnieg z wysokogórskich zboczy był towarem równie cennym jak dziś woda pitna.

Czym są neveros i skąd się wzięły?

Od XVII do XIX wieku na trzech najwyższych Wyspach Kanaryjskich — Teneryfie, Gran Canarii i La Palmie — prowadzono regularną eksploatację zimowego śniegu. Na samej Teneryfie, w rejonie Arafo i La Orotavy, funkcjonowało nawet kilkanaście udokumentowanych studni tego typu. Górale zwani neveros zbierali śnieg, który zalegał na wysokościach w zimie, i transportowali go w dół, do miast i portów, zanim zdążył się roztopić.

Jak działała studnia śniegowa?

Zasada była prosta, choć wymagała sporego nakładu pracy. Świeżo spadły śnieg ubijano warstwami wewnątrz wykopanego szybu, przekładając go gałęziami janowca, igliwiem sosnowym i innymi materiałami izolującymi. Taka konstrukcja spowalniała topnienie na tyle, że sprasowany śnieg — praktycznie zmieniający się w lód — dało się przechowywać miesiącami, a potem transportować w dół góry objuczonymi mułami, zanim upał zdążył go zniszczyć.

Do czego służył zgromadzony lód?

Lód z Izañi trafiał przede wszystkim do portu w Santa Cruz de Tenerife, do La Laguny oraz do La Orotavy. Wykorzystywano go na kilka sposobów: w celach leczniczych (okłady, obniżanie gorączki), do konserwacji żywności w czasach sprzed chłodni, a także do produkcji lodów i chłodzonych napojów, które w gorącym klimacie wyspy były prawdziwym luksusem. Handel lodem z Teneryfy sięgał zresztą dalej niż sama wyspa — eksportowano go także na La Palmę i Gran Canarię, co pokazuje, jak zorganizowaną i dochodową branżą był ten pozornie prowizoryczny przemysł.

Jak wygląda największa ze studni?

Największa z zachowanych studni, usytuowana na północnym stoku Izañi, ma około 6 metrów średnicy i sięga 8 metrów w głąb ziemi. Jej lekko pochylone ściany zbudowano z warstw wulkanicznych bloków lawy układanych bez zaprawy — technika typowa dla kanaryjskiego budownictwa wykorzystującego miejscowy surowiec. Do wnętrza prowadzi spiralne, kręcone schody, których stopnie tworzą bazaltowe kamienie wystające bezpośrednio ze ściany szybu — rozwiązanie równie funkcjonalne, co eleganckie w swojej prostocie.

Dlaczego to miejsce jest chronione?

Pozos de Nieve de Izaña zostały wpisane do rejestru dóbr kultury 3 marca 2009 roku, w kategorii stanowiska etnologicznego (Bien de Interés Cultural, Sitio Etnológico). Status ten podkreśla, że nie chodzi tu wyłącznie o walor architektoniczny, ale o świadectwo całej tradycji społeczno-gospodarczej — sposobu życia górali Teneryfy, którzy zanim pojawił się przemysł chłodniczy, potrafili wykorzystać naturalne bogactwo wyspy, jakim był zimowy śnieg na szczytach.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajdują się studnie śniegowe Izaña? Na zboczach góry Izaña, na terenie rozciągającym się między gminami La Orotava i Güímar, w wysokogórskiej części Teneryfy.

Do kiedy działała ta studnia lodowa? Handel śniegiem i lodem z tego regionu prowadzono od XVII do XIX wieku, aż do momentu, gdy tańsze i wydajniejsze metody chłodzenia zastąpiły tradycyjne neveros.

Czy można dziś zwiedzać te miejsca? Studnie stanowią chroniony obiekt dziedzictwa kulturowego i są dostępne w ramach szlaków górskich prowadzących przez okolice Izañi, choć są to przede wszystkim relikty archeologiczno-etnograficzne, a nie zorganizowana atrakcja turystyczna z infrastrukturą.

Czy Izaña to jedyne miejsce na Teneryfie z takimi studniami? Nie — podobne studnie śniegowe istniały również w rejonie Arafo, jednak zespół na Izañi, ze swoją największą studnią o głębokości 8 metrów, należy do najlepiej zachowanych i najbardziej charakterystycznych przykładów tej tradycji na wyspie.