Iglesia de San Miguel Arcángel (Castrojeriz)

Iglesia de San Miguel Arcángel to opuszczona dziś świątynia stojąca w Tabanerze — dawnej wsi wchodzącej w skład gminy Castrojeriz, w prowincji Burgos (Kastylia i León). Sama Tabanera od kilkudziesięciu lat nie ma stałych mieszkańców, ale wieża kościoła nadal góruje nad okolicznymi polami jako ślad po niegdyś tętniącej życiem parafii tego zakątka Camino de Santiago.

Gdzie dokładnie stoi kościół?

Tabanera funkcjonowała administracyjnie jako barrio (dzielnica-osada) zależna od Castrojeriz. Wieś wyludniła się stopniowo w drugiej połowie XX wieku i dziś określana jest jako despoblado — miejscowość bez stałych mieszkańców. Kościół pozostał na miejscu jako jedyny widoczny z daleka element dawnej zabudowy.

Jak zmieniała się świątynia na przestrzeni wieków?

Najstarszym elementem budowli jest wieża, wzniesiona pod koniec XIII wieku z dokładnie dopasowanych granitowych ciosów, na planie kwadratu i zwieńczona ostrosłupowym hełmem. Pierwotnie romański kościół przeszedł gruntowną przebudowę pod koniec XV wieku, a kolejne modyfikacje wprowadzano jeszcze w XVI i XVII stuleciu.

Najstarszy zachowany dokument wspominający parafię pochodzi z 29 października 1602 roku i odnosi się do "parrochial del barrio de Tauanera". W 1607 roku, po częściowym zawaleniu się budynku, doña Isabel de Padilla sfinansowała jego odbudowę, wykorzystując kamień z pierwotnej konstrukcji — kościół był bowiem fundacją rodzinną tej possesorki. Kolejna wizytacja kościelna odnotowana jest w 1714 roku.

Co stało się z wyposażeniem kościoła?

W 1965 roku świątynię okradziono, a w kolejnych latach postępowało jej demontowanie i porzucanie. Ołtarz główny trafił do Burgos, a dzwony przeniesiono do sąsiedniej wsi Villasilos. Przez pewien czas opuszczony budynek służył nawet jako schronienie dla zwierząt gospodarskich. Zakonnice klaryski zwracały się do archidiecezji Burgos, będącej właścicielem obiektu, z prośbą o zgodę na demontaż i przeniesienie ozdobnego portalu wejściowego w inne miejsce — kuria odmówiła.

W jakim stanie znajduje się budynek dziś?

Fasady zewnętrzne i wieża są w stanie określanym jako znośny, choć widoczne są duże pęknięcia murów. Wnętrze natomiast pozostaje w stanie opłakanym — zdewastowane, ograbione, pozbawione części płyt nagrobnych, które odwiedzający wynosili na pamiątkę. Portyk uznawany jest za najcenniejszy zachowany element architektoniczny. Budynek nie ma formalnej ochrony prawnej jako zabytek (nie posiada statusu BIC), a 5 lipca 2014 roku został wpisany na Czerwoną Listę Zagrożonego Dziedzictwa (Lista Roja) stowarzyszenia Hispania Nostra ze względu na postępującą degradację, kradzieże elementów kamiennych i wandalizm.

Czy odbywają się tu jeszcze uroczystości religijne?

Tradycyjnie 29 września, w dzień świętego Michała Archanioła, do Tabanery ciągnęli mieszkańcy Castrojeriz i pobliskiego Villasilos, by wziąć udział w dorocznym święcie patronalnym. Ten zwyczaj dziś zaniknął wraz z wyludnieniem osady. Władze lokalne pozostają sceptyczne co do szans na renowację budynku, wskazując na brak mieszkańców i konkurencyjne potrzeby konserwatorskie w całej prowincji Burgos.

Najczęstsze pytania

Czy kościół można zwiedzać? Budynek jest własnością prywatną archidiecezji Burgos i znajduje się w stanie ruiny, bez stałych godzin otwarcia ani zorganizowanego ruchu turystycznego — dostęp bywa ograniczony.

Dlaczego kościół nie ma statusu zabytku, skoro jest tak stary? Nie posiada formalnej deklaracji BIC (Bien de Interés Cultural). Figuruje jedynie na Czerwonej Liście Hispania Nostra, która pełni funkcję listy ostrzegawczej, a nie ochrony prawnej.

Czy to ten sam kościół, co znana Iglesia de San Miguel Arcángel w Treviás (Asturia)? Nie. To zupełnie inna świątynia, w innej prowincji i innym regionie Hiszpanii — wezwanie do świętego Michała Archanioła jest w Hiszpanii bardzo popularne, dlatego pod tą samą nazwą kryje się wiele niezależnych od siebie kościołów.

Dlaczego wieś Tabanera jest opuszczona? Podobnie jak wiele małych osad w prowincji Burgos, Tabanera wyludniła się w drugiej połowie XX wieku wskutek migracji mieszkańców do większych miast — dziś nie ma stałych rezydentów.