Horice passion play

Hořické pašijové hry to jedna z najstarszych żywych tradycji teatru pasyjnego w Europie, odgrywana od ponad dwustu lat w miasteczku Hořice na Šumavě w południowych Czechach, tuż przy zaporze lipeńskiej. To nie profesjonalny spektakl objazdowy, lecz wydarzenie tworzone przez samych mieszkańców – w przedstawieniu bierze udział ponad stu lokalnych amatorów, dla których udział w pašijích bywa rodzinną tradycją przekazywaną z pokolenia na pokolenie.

Skąd wzięła się ta tradycja?

Pierwsze nowożytne przedstawienie odegrano tu w 1816 roku. Tekst oparty na historii męki i śmierci Chrystusa spisał miejscowy tkacz Paul Gröllhesl przy pomocy miejscowego proboszcza. Widowisko nawiązywało pośrednio do dawniejszych religijnych przedstawień teatralnych organizowanych w regionie pod patronatem klasztoru w Vyšším Brodzie, sięgających średniowiecza i trwających mniej więcej do XVII wieku. Początkowo hořickie pašije były skromne – bez kostiumów, z prostymi rekwizytami – i grano je jedenaście razy w niemal niezmienionej formie.

Jak zmieniało się przedstawienie?

Pod koniec XIX wieku tekst i inscenizację unowocześniono. W 1887 roku etnograf Johann Josef Ammann przeredagował scenariusz, zbliżając hořickie widowisko do rozmachu wielkich pašijí znanych z bawarskiego Oberammergau czy austriackiego Brixlegg. Kilka lat później, w 1894 roku, kolejnych zmian dokonał ksiądz Karl Borromäus Landsteiner. To właśnie w tym okresie rozgłos widowiska sięgnął daleko poza region – księga wpisów gości, przechowywana dziś w archiwum regionalnym w Českým Krumlově, dokumentuje odwiedziny turystów nie tylko z Europy, ale też z Japonii, Angoli, Egiptu czy Stanów Zjednoczonych.

Dlaczego Hořice trafiły do historii kina?

W 1897 roku amerykańscy filmowcy nakręcili w Hořicích na Šumavě film pasyjny, który jest uznawany za pierwszy pełnometrażowy film zrealizowany na terenie dzisiejszej Republiki Czeskiej. Premiera odbyła się jeszcze tego samego roku w Filadelfii, a rok później w Nowym Jorku – zanim jeszcze samo kino na dobre zadomowiło się w Europie.

Co stało się z tradycją w XX wieku?

Pašije przetrwały pierwszą wojnę światową i były grywane co najmniej do końca lat trzydziestych XX wieku. Nastanie władzy komunistycznej oznaczało jednak dla tradycji poważny cios – zniszczono znaczną część infrastruktury potrzebnej do organizacji przedstawień. Odrodzenie nastąpiło zaskakująco szybko po 1989 roku: pierwsze powojenne, odnowione przedstawienie odbyło się w 1993 roku.

Jak wygląda tradycja dzisiaj?

Od czasu odnowienia pašije regularnie wracają na scenę w Hořicích i z roku na rok umacniają swoją pozycję – nie tylko w regionie lipeńskim, ale w skali całego kraju. Co roku widowisko przyciąga tysiące widzów, a przy jego tworzeniu (od gry aktorskiej po kostiumy i organizację) angażuje się ponad stu mieszkańców miasteczka. Działające lokalnie Towarzystwo na rzecz Zachowania Hořickich Pašijowych Gier stara się o wpisanie tradycji na listę UNESCO – w 2022 roku pašije trafiły na listę dziedzictwa kulturowego kraju południowoczeskiego, a rok później rozpoczęto starania o wpis na listę krajową.

Najczęstsze pytania

Jak często odbywają się przedstawienia? Pašije nie są grane co roku w tej samej, ciągłej formie – przedstawienia organizowane są cyklicznie, a szczegółowy terminarz warto sprawdzić na oficjalnej stronie towarzystwa organizującego widowisko.

Czy trzeba znać język czeski, żeby zrozumieć spektakl? Widowisko opiera się na dobrze znanej historii biblijnej, dlatego siła obrazu, muzyki i scenografii sprawia, że jest zrozumiałe również dla widzów nieznających języka.

Czy to jedyne takie przedstawienie w Europie Środkowej? Hořice należą do nielicznych miejsc w regionie, gdzie tradycja pasyjna przetrwała nieprzerwanie od czasów przedindustrialnych aż po dziś, co czyni ją wyjątkową na tle innych, młodszych inscenizacji.