Hermitage of Bárcena de Pienza

Ermita de Bárcena de Pienza (hiszp. Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción) to romańskie ruiny dawnego kościoła parafialnego stojące na skraju wsi Bárcena de Pienza, w gminie Merindad de Montija, w prowincji Burgos, w regionie Las Merindades w północnej Kastylii i León. Z niegdysiejszej świątyni tej liczącej dziś około 45 mieszkańców miejscowości przetrwał fragment murów nawy oraz absyda — i to właśnie absyda, datowana na koniec XII wieku, przyciąga dziś historyków sztuki i turystów szukających romańskiej rzeźby.

Gdzie dokładnie stoją ruiny?

Budowla stoi w odosobnionym miejscu, otoczona uprawnymi polami, na obrzeżach Bárceny de Pienza — niewielkiej miejscowości należącej do gminy Merindad de Montija, w komarce Las Merindades, w północnej części prowincji Burgos, niedaleko granicy z Kantabrią. Teren wokół ruin pełni dziś funkcję wiejskiego cmentarza, więc dostęp do miejsca jest łatwy i spokojny, podobnie jak przy każdym niewielkim wiejskim cmentarzu parafialnym.

Dlaczego kościół zamienił się w ruinę?

Budynek był niegdyś centrum osady, zanim pierwotna wieś przeniosła się w inne miejsce, dalej na południowy wschód — miejscowa tradycja jako przyczynę wskazuje powtarzające się zalania terenu przez pobliską rzekę Truebę. Opuszczona świątynia, formalnie nosząca wezwanie Nuestra Señora de la Asunción (Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny), z czasem straciła status kościoła parafialnego i zaczęto nazywać ją po prostu ermitą — trwałym śladem po pierwotnym miejscu osadnictwa. Nazwa samej wsi, Bárcena de Pienza, ma według miejscowej tradycji nawiązywać do wczesnośredniowiecznej osady zwanej Pienza, od której swoje nazwy miały wziąć również sąsiednie miejscowości Quintanilla i Revilla.

Co dokładnie zachowało się z pierwotnej budowli?

Do dziś ocalały fragmenty murów nawy oraz absyda w kształcie hemicyklu, wzniesiona z ciosanego piaskowca pod koniec XII wieku. Zewnętrzna ściana absydy podzielona jest na pięć pól oddzielonych czterema przyściennymi kolumienkami, a w każdym z pól znajduje się okno. Centralne okno wyróżnia się bogato zdobioną archiwoltą z motywem głów antropomorficznych — ornament ten pojawia się także w innych świątyniach regionu Las Merindades, co wskazuje na wspólny warsztat kamieniarski działający w okolicy w tym okresie.

Co przedstawiają rzeźbione kapitele?

Najcenniejszym elementem ruin są kapitele wykute w wapieniu, wciąż czytelne mimo upływu ośmiu wieków. Przedstawiają jednorożce, uzbrojonych żołnierzy oraz scenę określaną jako „odjazd rycerza" — motyw znany także z innych romańskich kościołów regionu. Pozostałe kapitele ozdobiono ornamentem roślinnym oraz głowami ludzkimi w różnych nakryciach głowy, co pozwala datować rzeźbę na ten sam okres co budowę absydy.

Czy ruiny są dziś w jakikolwiek sposób chronione?

W ostatniej dekadzie XX wieku przeprowadzono prace remontowe, sfinansowane w większości z prywatnych środków; miejscowa społeczność dołożyła się do budowy nowego zadaszenia, chroniącego pozostałości przed dalszym niszczeniem. Mimo to budynek pozostaje ruiną — zachowano jednak jego najcenniejszą część, czyli absydę z kompletem rzeźbionych kapiteli, dzięki czemu miejsce wciąż ma wartość dla osób interesujących się sztuką romańską Las Merindades.

Najczęstsze pytania

Czy to naprawdę ermita, czy kościół? Pierwotnie był to kościół parafialny wsi Bárcena de Pienza pod wezwaniem Nuestra Señora de la Asunción; po utracie funkcji parafialnej budynek zaczęto określać mianem ermity.

Z jakiego okresu pochodzi absyda? Z końca XII wieku — to element w stylu romańskim, wykonany z ciosanego piaskowca.

Co można dziś zobaczyć na miejscu? Fragmenty murów nawy oraz absydę z oknami i rzeźbionymi kapitelami przedstawiającymi jednorożce, żołnierzy i scenę odjazdu rycerza; teren pełni funkcję cmentarza wiejskiego.

Dlaczego wieś przeniosła się w inne miejsce? Według miejscowej tradycji powodem były powtarzające się zalania terenu przez rzekę Truebę, co skłoniło mieszkańców do przeniesienia osady na południowy wschód.