Galgenmolen

Galgenmolen to drewniany wiatrak typu koźlak (dokładniej ośmioboczny „bovenkruier", czyli młyn z obracaną górną częścią) stojący dziś na terenie skansenu Bokrijk pod Genk, w prowincji Limburgia. Choć znajduje się w muzealnym otoczeniu, to nie rekonstrukcja — to autentyczna, przeniesiona tu budowla z długą historią, która wciąż potrafi mleć zboże, gdy wieje wiatr.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa „Galgenmolen" (dosłownie „młyn szubieniczny") brzmi złowieszczo, ale wyjaśnienie jest proste i historyczne. Młyn nie ma nic wspólnego z egzekucjami sam w sobie — zawdzięcza miano sąsiedztwu. Gdy stał w miejscowości Schulen, wznosił się tuż obok dawnej szubienicy, miejsca publicznych wyroków w dawnych wiekach. Mieszkańcy zaczęli nazywać młyn od tego sąsiedztwa, i tak zostało do dziś, mimo że sama szubienica dawno zniknęła z krajobrazu.

Wędrówka młyna przez Limburgię

Historia Galgenmolen to w gruncie rzeczy historia wielokrotnej przeprowadzki. Młyn powstał około 1800 roku w miejscowości Berbroek. Już w 1833 roku został rozebrany i przetoczony — dosłownie, na drewnianych rolkach — do Schulen, gdzie zyskał swoją charakterystyczną nazwę. Przenoszenie całych wiatraków było w dawnej Flandrii praktyką dość powszechną: drewniana konstrukcja koźlaka czy bovenkruiera dawała się rozłożyć na elementy i złożyć ponownie w nowym miejscu, co było tańsze niż budowa młyna od podstaw.

Ostatnia w tej serii przeprowadzek miała miejsce w 1954 roku, kiedy młyn trafił do powstającego wówczas Openluchtmuseum Bokrijk — jednego z najstarszych i największych skansenów w Belgii, gromadzącego historyczną architekturę wiejską z całej Flandrii. Rozbiórka i ponowny montaż w nowej lokalizacji pozwoliły ocalić obiekt, który inaczej mógłby popaść w ruinę lub zniknąć bezpowrotnie wraz z zanikiem tradycyjnego młynarstwa wiatrowego w regionie.

Odbudowa i stan dzisiejszy

W 1997 roku Galgenmolen przeszedł gruntowną restaurację, dzięki której odzyskał sprawność techniczną. Dziś młyn określany jest jako „maalvaardig" — czyli zdolny do faktycznego mielenia zboża, a nie jedynie stojący jako dekoracyjny eksponat. To ważne rozróżnienie w świecie zabytkowych wiatraków: wiele z nich zachowuje jedynie zewnętrzną formę, podczas gdy mechanizm wewnętrzny jest zdegradowany lub usunięty. Tutaj mechanizm młyński wciąż działa.

Konstrukcyjnie Galgenmolen to typ znany jako bovenkruier — górna, ośmioboczna część młyna wraz ze skrzydłami może się obracać niezależnie od stałej, murowanej lub drewnianej podstawy, co pozwala ustawić skrzydła zawsze pod właściwym kątem do wiejącego wiatru. To rozwiązanie techniczne, typowe dla niderlandzkiego i flamandzkiego młynarstwa, pozwalało młynarzom efektywnie wykorzystywać nawet umiarkowany wiatr.

Kiedy warto odwiedzić

Młyn jest dostępny do zwiedzania sezonowo, od 1 kwietnia do 1 października, co pokrywa się z głównym sezonem turystycznym w Bokrijk. W tym okresie odwiedzający mogą zobaczyć konstrukcję z bliska, a przy sprzyjających warunkach pogodowych — obserwować pracujące skrzydła. Skansen Bokrijk jako całość oferuje znacznie więcej niż sam wiatrak: to rozległy teren z dziesiątkami przeniesionych tu historycznych budynków, gospodarstw, warsztatów i zagród, które razem tworzą obraz życia na flamandzkiej wsi sprzed wieków. Galgenmolen, jako jeden z punktów tej trasy, dobrze ilustruje, jak technika i architektura przemysłowa dawnej wsi potrafiły łączyć funkcjonalność z elegancją konstrukcji.

Najczęstsze pytania

Czy Galgenmolen wciąż działa? Tak, po restauracji w 1997 roku młyn jest zdolny do mielenia zboża.

Skąd pochodzi nazwa? Od sąsiedztwa dawnej szubienicy w miejscowości Schulen, gdzie młyn stał przed przeniesieniem do Bokrijk.

Kiedy można go zwiedzać? Sezonowo, od 1 kwietnia do 1 października.

Czy to oryginalny obiekt, czy rekonstrukcja? To autentyczny młyn z około 1800 roku, przenoszony kilkukrotnie i zrekonstruowany na obecnym miejscu w 1954 roku.