Forte do Alto do Duque

Forte do Alto do Duque to dziewiętnastowieczny fort w Lizbonie, położony w południowo-zachodniej części Parku Leśnego Monsanto, w dzielnicy (freguesia) Ajuda. Dziś to przede wszystkim obiekt dla miłośników historii wojskowości i lizbońskich ciekawostek, których nie znajdziecie w typowych przewodnikach.

Gdzie leży i skąd ta nazwa?

Fort stoi na wzgórzu w zachodniej części Lizbony, na skraju Monsanto, czyli największego zielonego obszaru miasta. Nazwa nawiązuje do „księcia" (Duque) z rodu Cadaval: budowlę wzniesiono na terenach, które należały do posiadłości (quinta) księcia Cadaval. Współrzędne obiektu to około 38,704 N i 9,222 W.

Kiedy powstał i do czego służył?

Budowę prowadzono w latach 1875–1890. Fort był częścią systemu umocnień znanego jako Campo Entrincheirado de Lisboa (Obóz Warowny Lizbony), który miał chronić stolicę Portugalii. Jego zadaniem, wspólnie z Fortem Bom Sucesso, była obrona ujścia Tagu w rejonie Monsanto.

Jak wygląda?

Fort ma nieregularny plan pięcioboku. Jest wkopany w teren, na poziomie gruntu, i otoczony fosą. Taka konstrukcja, typowa dla późnych fortyfikacji XIX wieku, sprawiała, że budowla była słabo widoczna z oddali i trudniejsza do ostrzału artyleryjskiego.

Jakie wydarzenia zapisały się w jego historii?

• 1901 – z fortu wysłano pierwszą w Portugalii łączność bezprzewodową. Wiadomość przesłano przez Tag do Fortu Trafaria, na dystans około 4300 metrów.
• 1932 – utworzono wojskowy oddział związany z fortem, noszący jego nazwę (Destacamento do Forte do Alto do Duque).
• 1936 – fort wziął udział w walce. Odpowiedział ogniem artylerii na okręty portugalskie, które zbuntowały się i próbowały opuścić Tag, aby wesprzeć siły republikańskie w wojnie domowej w Hiszpanii.
• Po Rewolucji Goździków – obiekt służył jako kwatera główna Dowództwa Operacyjnego Kontynentu (COPCON).

Czy można zwiedzać?

Fort jest obiektem wojskowym związanym z armią portugalską, więc dostępność zależy od decyzji jego użytkowników. Przed wizytą sprawdźcie aktualne informacje, bo zasady wstępu mogą się zmieniać. Nawet jeśli wnętrza są zamknięte, okolica Monsanto sprawia, że warto tu zajrzeć.

Co jeszcze zobaczyć w pobliżu?

Położenie na skraju Parku Leśnego Monsanto pozwala połączyć wizytę z spacerem po lesie. W okolicy leży też dzielnica Ajuda, znana z historycznych zabytków, oraz wspomniany Forte de Bom Sucesso, który należał do tej samej linii obrony ujścia Tagu.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano Forte do Alto do Duque? W latach 1875–1890.

Do jakiego systemu obronnego należał? Do Campo Entrincheirado de Lisboa, chroniącego stolicę i ujście Tagu.

Dlaczego fort jest ważny w historii łączności? W 1901 roku przeprowadzono z niego pierwszą w Portugalii transmisję bezprzewodową do Fortu Trafaria, na odległość około 4300 metrów.

Jaki ma kształt? Nieregularnego pięcioboku, wkopanego w teren i otoczonego fosą.

Czy brał udział w walkach? Tak, w 1936 roku odpowiedział ogniem na zbuntowane okręty próbujące opuścić Tag.

Kto mieścił się w forcie po 1974 roku? Dowództwo Operacyjne Kontynentu (COPCON), po Rewolucji Goździków.