former synagogue in Rakovník

Dawna synagoga w Rakovníku to niepozorny, barokowy budynek w centrum miasta, który przez ponad półtora wieku był sercem miejscowej społeczności żydowskiej, a dziś pełni funkcję galerii sztuki. Choć z zewnątrz nie rzuca się w oczy, jego historia sięga XVIII wieku i odzwierciedla losy żydowskiej diaspory w północno-zachodnich Czechach.

Skąd wzięła się synagoga w Rakovníku?

Społeczność żydowska w Rakovníku zaczęła się organizować już w XVII wieku, ale formalne uznanie zyskała dopiero w 1796 roku. Zanim jednak do tego doszło, miejscowi Żydzi modlili się w domu modlitwy istniejącym od 1736 roku. Właśnie na jego miejscu w 1763 roku wzniesiono murowaną synagogę w stylu barokowym — budowlę skromną, ale trwałą, dostosowaną do potrzeb rosnącej gminy.

Jak zmieniała się synagoga na przestrzeni lat?

Budynek nie pozostał niezmieniony. Był rozbudowywany i przebudowywany w 1792 oraz 1865 roku, a w 1917 roku przeszedł kolejny remont. Wzrost liczebności gminy widać wyraźnie w liczbach: po 1830 roku w Rakovníku mieszkało 14 rodzin żydowskich, ale po zniesieniu ograniczeń osiedleńczych dla austriackich Żydów w 1848 roku ich liczba wzrosła do około 30 rodzin. Synagoga musiała więc rosnąć razem ze wspólnotą, którą obsługiwała.

Historia budynku nie była jednak wolna od nieszczęść. W 1920 roku synagoga ucierpiała w pożarze, a jej ostatni gruntowny remont przeprowadzono w 1927 roku.

Co wydarzyło się w synagodze przed II wojną światową?

Jednym z najciekawszych epizodów w historii budynku jest okres 1938–1941, kiedy to gmina żydowska zawarła nietypowe porozumienie z czeskim kościołem chrześcijańskim: budynek służył Żydom w soboty, a chrześcijanom w niedziele. To rzadki przykład praktycznego współdzielenia miejsca kultu przez dwie różne wspólnoty religijne w tym samym mieście.

Co stało się z żydowską społecznością Rakovníka?

Ten okres współistnienia zakończył się tragicznie wraz z wybuchem II wojny światowej. Od 1942 roku Żydzi z Rakovníka byli deportowani — razem z żydowską ludnością Pragi — do getta w Terezinie (Theresienstadt), a stamtąd w większości do obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, gdzie zginęła większość z nich. Wspólnota, która przez dekady kształtowała życie religijne i społeczne miasta, praktycznie przestała istnieć.

Czym jest dawna synagoga dzisiaj?

Budynek synagogi, ukończony w swej obecnej formie w latach 1763–1764, przetrwał wojnę i po latach zyskał nowe życie. Dziś mieści się w nim Galeria Václava Rabasa, pełniąca funkcje kulturalne i społeczne dla mieszkańców Rakovníka. To przykład adaptacji obiektu sakralnego na cele publiczne — rozwiązanie, które pozwoliło zachować historyczną substancję budynku, choć jego pierwotna funkcja religijna dawno wygasła.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano synagogę w Rakovníku? Obecny budynek wzniesiono w 1763 roku w stylu barokowym, na miejscu wcześniejszego domu modlitwy istniejącego od 1736 roku.

Czy synagoga wciąż pełni funkcje religijne? Nie. Od zakończenia II wojny światowej budynek nie służy już celom religijnym — obecnie mieści się w nim galeria sztuki (Galeria Václava Rabasa).

Co się stało z żydowską społecznością Rakovníka? Od 1942 roku żydowscy mieszkańcy miasta byli deportowani do getta w Terezinie, a stamtąd do obozów koncentracyjnych, gdzie zginęła większość z nich.

Czy budynek był kiedyś uszkodzony? Tak, w 1920 roku synagoga ucierpiała w pożarze; ostatni większy remont przeprowadzono w 1927 roku.