Etxeberri cave

Grotte d'Etxeberri to jaskinia ze sztuką naskalną sprzed tysięcy lat, ukryta w skałach masywu Arbailles we francuskim Kraju Basków. Leży w historycznym regionie Soule, w departamencie Pireneje Atlantyckie, na wysokości około 440 metrów, na zachodnim stoku wapiennego cyrku na wschodniej flance masywu. To jedno z ważniejszych, choć wciąż mało znanych stanowisk paleolitycznej sztuki jaskiniowej w zachodnich Pirenejach.

Jak odkryto malowidła w Etxeberri?

Jaskinię eksplorowano od dawna, ale jej wartość archeologiczną ujawnił przypadek. 1 maja 1950 roku speleolog P. Boucher, wracając z wyprawy w towarzystwie G. Laplace'a, zauważył na ścianie niewielkiego konia namalowanego czerwonym barwnikiem. To odkrycie zapoczątkowało systematyczne badania — już w 1951 i 1952 roku Laplace opracował naukowo malowidła Etxeberri, publikując wyniki razem z materiałami z pobliskiej jaskini Sasiziloaga.

Co przedstawia sztuka naskalna w jaskini?

Ściany komory nazywanej Salle des Peintures (Sala Malowideł) zdobią wizerunki typowe dla sztuki magdaleńskiej znanej z pasma kantabryjsko-pirenejskiego. Zdecydowanie dominują konie — naliczono ich czternaście — obok nich pojawiają się żubr oraz koziorożec, czyli klasyczny zestaw gatunków spotykany w innych ozdobionych jaskiniach tego regionu. Datowanie radiowęglowe kontekstu archeologicznego wskazuje na środkowy magdalenian, a wiek samych malowideł szacuje się na około szesnaście tysięcy lat.

Dlaczego dotarcie do malowideł było tak trudne?

Etxeberri to długa, licząca około dwustu metrów szczelina skalna o przebiegu północ-południe. Droga do udekorowanych partii jaskini wymaga pokonania trzech studni, ciasnej czołganki, kilkumetrowego progu skalnego oraz osiemnastometrowego zapadliska, a dodatkowo na trasie znajdują się trzy podziemne jeziorka. Ta wyjątkowa trudność dostępu przyciągnęła uwagę badaczy zajmujących się nie tylko samą sztuką, lecz i logiką poruszania się prehistorycznych ludzi pod ziemią.

Co mówią najnowsze badania o znaczeniu jaskini?

Badania opublikowane w 2025 roku w Journal of Field Archaeology, oparte na analizie geomorfologicznej i systemach GIS, zrekonstruowały trasy, którymi poruszali się ludzie w okresie magdaleńskim. Wynika z nich, że najłatwiej dostępne malowidła mogły być przeznaczone do oglądania przez większą grupę, prawdopodobnie podczas wspólnych obrzędów prowadzonych przez szamana. Dotarcie do dalszych, znacznie trudniejszych partii jaskini — wymagające zjazdów, wspinaczki i przejścia przez niebezpieczne odcinki — mogło natomiast stanowić rodzaj próby inicjacyjnej dla młodszych uczestników rytuału.

Czy jaskinię Etxeberri można zwiedzać?

Ze względu na wyjątkowo trudną i niebezpieczną drogę dojścia — studnie, zapadliska i podziemne jeziorka — Etxeberri nie jest jaskinią udostępnioną do zwiedzania turystycznego. Dostęp do udekorowanych komór mają praktycznie wyłącznie doświadczeni speleolodzy i zespoły badawcze prowadzące prace naukowe. Odwiedzający region Soule mogą za to poznać krajobraz masywu Arbailles z zewnątrz oraz sięgnąć po publikacje naukowe opisujące odkrycia w jaskini.

Najczęstsze pytania

Kiedy odkryto malowidła w jaskini Etxeberri? Malowidła zauważono 1 maja 1950 roku, a pierwsze naukowe opracowanie powstało w latach 1951-1952.

Ile lat mają malowidła w Etxeberri? Na podstawie datowania radiowęglowego kontekstu archeologicznego malowidła przypisuje się środkowemu magdalenianowi, a ich wiek szacuje się na około szesnaście tysięcy lat.

Jakie zwierzęta przedstawiają malowidła? Najczęściej przedstawiane są konie (czternaście wizerunków), a obok nich występują żubr i koziorożec.

Czy jaskinia Etxeberri jest otwarta dla turystów? Nie. Ze względu na niebezpieczną trasę z licznymi studniami, zapadliskiem i podziemnymi jeziorami dostęp mają wyłącznie badacze i doświadczeni speleolodzy.

Gdzie leży jaskinia Etxeberri? W masywie Arbailles, w historycznym regionie Soule, w departamencie Pireneje Atlantyckie, we francuskim Kraju Basków.