Erillcastell

Erillcastell to opuszczona wieś i ruiny średniowiecznego zamku w gminie El Pont de Suert, w komarce Alta Ribagorça, w prowincji Lleida. Miejsce leży na wysokości 1441 m n.p.m., na zboczu w pobliżu szczytu Pic Redó, i od dziesięcioleci jest całkowicie niezamieszkane – dziś to jeden z tzw. poble abandonat, opuszczonych wsi pirenejskich, do których dociera się głównie ze względu na historię i widoki.

Skąd wzięła się nazwa i skąd Erillcastell w historii Pirenejów?

Erillcastell było pierwotną siedzibą rodu baronów d'Erill, jednego z najważniejszych możnowładczych rodów średniowiecznej Ribagorçy. Miejscowość jest udokumentowana źródłowo już w 1064 roku, gdy hrabia Artal I z Pallars przekazał ją swojemu kuzynowi Ramonowi IV. Baronia Erill, z centrum właśnie w Erillcastell, obejmowała w szczytowym okresie rozległe terytorium: dolinę Boí – gdzie ród sponsorował budowę słynnych romańskich kościołów wpisanych dziś na listę UNESCO – a także doliny Viu, Manyanet i Vall Fosca oraz wschodni brzeg rzeki Noguera Ribagorçana między Pont de Suert a Espills.

Jak zmieniał się status rodu i zamku?

W 1506 roku, po konfiskacie, baronia przeszła w ręce Joana Ramona Folca de Cardony. W 1599 roku tytuł został podniesiony do rangi hrabstwa (comtat d'Erill), a w 1708 roku, decyzją arcyksięcia-pretendenta do korony hiszpańskiej, do tytułu dołączono godność grandezy Hiszpanii. Sam zamek z czasem stracił funkcję obronną – pierwotne mury zastąpiono siedzibą o charakterze bardziej rezydencjonalnym, wzniesioną na szczycie wzgórza, a poniżej, na łagodniejszym stoku, stanął kościół Santa Maria d'Erillcastell.

Dlaczego wieś opustoszała?

Erillcastell przez wieki utrzymywało się z rolnictwa i hodowli typowych dla wysokogórskich wsi Pirenejów, a przez pewien czas działała tu również kopalnia węgla, prawdopodobnie związana z tym samym złożem co kopalnie w pobliskim Malpàs – dawała ona miejscowej gospodarce dodatkowy impuls jeszcze w połowie XX wieku. Mimo to typowy dla całego regionu proces migracji do miast doprowadził do stopniowego wyludniania: w 1970 roku spis odnotował już tylko 9 mieszkańców. Dziś wieś jest całkowicie opuszczona.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Na terenie dawnej wsi zachowały się ruiny zabudowy, pozostałości dawnej siedziby rodu Erill oraz kościół Santa Maria d'Erillcastell, którego stan systematycznie się pogarsza – między latami 60. a drugą dekadą XXI wieku udokumentowano wyraźne postępy degradacji murów. Część zachowanych, częściowo zadaszonych budynków bywa wykorzystywana jako schronienie dla zwierząt hodowlanych z okolicznych gospodarstw. Zespół zamkowo-wiejski wpisany jest na katalońską listę dóbr kultury o znaczeniu narodowym (BCIN).

Jak dotrzeć do Erillcastell i na co zwrócić uwagę?

Dojazd prowadzi górskim traktem, którego ostatni odcinek wymaga samochodu terenowego. Zwiedzanie ruin wymaga ostrożności – w obrębie murów, zwłaszcza przy kościele, istnieje ryzyko odpadania kamieni, dlatego warto zachować dystans od najbardziej zniszczonych fragmentów. Erillcastell to propozycja dla osób zainteresowanych historią średniowiecznej Ribagorçy i pirenejskim krajobrazem kulturowym, a nie klasyczna, w pełni zagospodarowana atrakcja turystyczna.

Najczęstsze pytania

Czy w Erillcastell ktoś mieszka? Nie. Wieś jest całkowicie opuszczona od drugiej połowy XX wieku; ostatni spis z 1970 roku wykazał zaledwie 9 mieszkańców.

Czym był ród d'Erill? To średniowieczny ród możnowładczy, którego pierwotną siedzibą był właśnie zamek w Erillcastell. Z czasem baronia Erill została podniesiona do rangi hrabstwa, a jej wpływy sięgały doliny Boí i sąsiednich dolin pirenejskich.

Czy da się bezpiecznie zwiedzić ruiny? Miejsce jest dostępne, ale wymaga ostrożności – konstrukcje, zwłaszcza kościół Santa Maria, są w złym stanie technicznym i istnieje ryzyko odpadania kamieni.

Jak dojechać na miejsce? Erillcastell leży w gminie El Pont de Suert, a ostatni odcinek dojazdu prowadzi górskim traktem wymagającym pojazdu terenowego.