Collegiate of Santa María de Cluniaco, Villafranca del Bierzo

Kolegiata Santa María de Cluniaco to najważniejsza świątynia Villafranca del Bierzo i jeden z symboli tego miasteczka na francuskim odcinku Camino de Santiago w prowincji León. Stoi na trasie, którą od wieków przemierzają pielgrzymi zmierzający do Santiago de Compostela, a jej historia sięga początków XII wieku.

Skąd wzięła się nazwa i kim byli jej fundatorzy?

Nazwa „de Cluniaco" nie jest przypadkowa — świątynia powstała jako klasztor benedyktyński założony w 1120 roku z inicjatywy królowej Urraki, zależny od francuskiego opactwa w Cluny. Przy klasztorze działał hospicjum dla pielgrzymów przybywających z Francji, co tłumaczy, dlaczego to miejsce od początku było ściśle związane z ruchem pątniczym na Camino Francés. Do połowy XIII wieku wspólnota kluniacka podupadała, a w kolejnym stuleciu budynek popadł w ruinę wskutek zaniedbań i utraty majątku.

Jak z opactwa powstała kolegiata?

Przełom nastąpił w 1529 roku. Z inicjatywy markiza Villafranca, wicekróla Neapolu Pedro de Toledo, oraz jego żony María Osorio y Pimentel, papież Klemens VII wydał bullę przekształcającą podupadający priorat kluniacki w świecką kolegiatę podległą diecezji Astorga. To wydarzenie zapoczątkowało ambitną przebudowę świątyni — zaprojektowaną z rozmachem, który miał nawiązywać do wielkich rzymskich bazylik renesansowych.

Co zobaczysz, zwiedzając kolegiatę?

Prace budowlane prowadził Rodrigo Gil de Hontañón, jeden z najważniejszych architektów hiszpańskiego późnego gotyku i platereski. Efektem jest bryła łącząca surowość późnogotyckich murów z bogato zdobionymi elementami platereskowymi, charakterystycznymi dla hiszpańskiego renesansu. Kolegiata znana jest też z Puerta del Perdón (Bramy Przebaczenia) — zgodnie z tradycją pielgrzymiego szlaku, pątnicy, którzy z powodu choroby lub wyczerpania nie mogli dotrzeć do Santiago de Compostela, mogli przejść przez tę bramę i uzyskać ten sam odpust jubileuszowy, co przy Portyku Chwały w katedrze kompostelańskiej. To jeden z powodów, dla których świątynia do dziś ma szczególne znaczenie dla wędrowców Camino Francés.

Pod koniec XIX wieku, wraz z zanikiem instytucji kolegiat w Hiszpanii, świątynia stała się kościołem parafialnym pod wezwaniem Wniebowzięcia (Iglesia de la Asunción) i pełni tę funkcję do dziś, pozostając pod jurysdykcją diecezji Astorga.

Jak dotrzeć i kiedy przyjechać?

Villafranca del Bierzo leży w regionie Bierzo, w zachodniej części prowincji León, przy trasie łączącej Ponferradę z górami O Cebreiro — czyli na jednym z ostatnich odcinków Camino Francés przed wejściem do Galicji. Miasteczko jest dobrze skomunikowane drogą krajową i lokalnymi połączeniami autobusowymi z Ponferradą i Leónem. Najlepszą porą na zwiedzanie są wiosna i wczesna jesień, kiedy temperatury w Bierzo są łagodne, a ruch pielgrzymkowy — choć obecny przez cały rok — nie jest jeszcze tak intensywny jak w szczycie lata.

Najczęstsze pytania

Czy kolegiata jest nadal czynna jako kościół? Tak, funkcjonuje jako parafialny kościół Wniebowzięcia i podlega diecezji Astorga.

Co to jest Puerta del Perdón? To boczna brama kolegiaty, przez którą — zgodnie z tradycją — chorzy lub wyczerpani pielgrzymi mogli uzyskać odpust jubileuszowy równoważny dotarciu do Santiago de Compostela.

Kto zaprojektował obecny budynek? Przebudowę w stylu późnogotycko-platereskowym prowadził Rodrigo Gil de Hontañón po tym, jak w 1529 roku papież Klemens VII zamienił dawny priorat kluniacki w świecką kolegiatę.

Dlaczego w nazwie pojawia się „Cluniaco"? Bo pierwotny klasztor z 1120 roku był zależny od francuskiego opactwa benedyktyńskiego w Cluny, co odzwierciedla łacińska nazwa Cluniacum.