Church of the Finding of the True Cross (Znojmo)

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Znojmie to dawny kościół klasztorny dominikanów, który przez wieki był jednym z ważniejszych miejsc pielgrzymkowych południowej Moraw. Stoi w historycznym centrum miasta i razem z sąsiadującym klasztorem tworzy zespół sakralny sięgający średniowiecza.

Jaka jest historia kościoła?

Świątynię założono najprawdopodobniej w 1230 roku razem z klasztorem dominikanów. Według legendy stało się to za wstawiennictwem świętego Jacka (Hyacinta), związanego z zakonem dominikańskim na ziemiach czeskich. Przez kolejne stulecia kościół zyskał sławę dzięki przechowywanej w nim relikwii Krzyża Świętego, co uczyniło go celem pielgrzymek wiernych z całego regionu.

Punktem zwrotnym w dziejach świątyni był rok 1555, kiedy wielki pożar strawił zarówno kościół, jak i klasztor. Ogień zniszczył klasztorną bibliotekę i archiwum, a wraz z nimi bezpowrotnie przepadła cenna relikwia krzyża, która wcześniej przyciągała pielgrzymów. Budynek ucierpiał także później, w trakcie wojny trzydziestoletniej, co dodatkowo opóźniło jego odbudowę.

Dopiero w drugiej połowie XVII wieku dominikanie zdołali odbudować kościół w duchu ówczesnej mody architektonicznej – powstała wczesnobarokowa, trójnawowa budowla, w której nawy boczne uformowano jako odrębne kaplice połączone jedynie wąskimi przejściami. W pierwszej połowie XVIII wieku dodano okazały wysokobarokowy portal wejściowy, a prace budowlane zwieńczyło ukończenie renowacji obu wysokich wież kościoła, które do dziś dominują nad tą częścią Znojma.

Co warto zobaczyć we wnętrzu?

Wnętrze kościoła kryje kilka dzieł o wysokiej wartości artystycznej. Znajdują się tam barokowe organy z 1755 roku, wykonane przez organmistrza I. Kasparida. Wystrój rzeźbiarski to dzieło dominikańskiego zakonnika Klausa Heinza, a ściany zdobią obrazy L. Crackera i J. Winterhaltera. Szczególną uwagę zwraca późnobarokowy obraz ołtarzowy przedstawiający objawienie Chrystusa świętemu Norbertowi, namalowany przez F. A. Maulbertscha – dzieło powstało pierwotnie z myślą o letnim refektarzu klasztoru w Louce, a dziś zdobi wnętrze znojemskiej świątyni.

Jak dotrzeć na miejsce?

Kościół leży w obrębie historycznego centrum Znojma, niedaleko dawnego kompleksu klasztornego dominikanów, co czyni go łatwym punktem do zwiedzania pieszo w trakcie spaceru po starówce. Warto łączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskich zabytków sakralnych miasta, w tym kościoła świętego Mikołaja, z którym znojemska parafia dzieli dziś opiekę duszpasterską.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Świątynia bywa udostępniana zwiedzającym okazjonalnie, między innymi podczas ogólnokrajowej akcji Noc Kościołów, kiedy obiekty sakralne w całych Czechach otwierają swoje wnętrza dla szerszej publiczności poza standardowymi godzinami nabożeństw. To dobra okazja, by zobaczyć wnętrze bez ograniczeń typowych dla zwykłego dnia.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał kościół? Prawdopodobnie w 1230 roku, wraz z klasztorem dominikanów, według legendy za wstawiennictwem świętego Jacka.

Dlaczego kościół był ważnym miejscem pielgrzymkowym? Ponieważ przechowywano w nim dużą relikwię Krzyża Świętego, którą utracono podczas pożaru w 1555 roku.

W jakim stylu wybudowano obecny kościół? W stylu wczesnobarokowym, w układzie trójnawowym z bocznymi kaplicami połączonymi wąskimi przejściami – odbudowa nastąpiła w drugiej połowie XVII wieku po zniszczeniach z pożaru i wojny trzydziestoletniej.

Co jest najcenniejszym elementem wyposażenia wnętrza? Późnobarokowy obraz ołtarzowy F. A. Maulbertscha przedstawiający objawienie Chrystusa świętemu Norbertowi, pierwotnie namalowany dla klasztoru w Louce.