Church of the Exaltation of the Holy Cross in Písek

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Pisku to dawny kościół klasztorny dominikanów, stojący w południowo-zachodnim narożniku Wielkiego Rynku (Velké náměstí), w samym sercu historycznego centrum miasta nad rzeką Otawą. Jednonawowa budowla na planie krzyża od 1963 roku figuruje w rejestrze zabytków kultury Republiki Czeskiej i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów zabudowy piseckiego rynku.

Skąd wziął się klasztor dominikanów w Pisku?

Kiedy w XIII wieku Pisek otoczono murami miejskimi, na skalnym cyplu nad rzeką, częściowo wcielonym w system fortyfikacji, stanął klasztor dominikanów. Jego powstanie przypisuje się fundacji króla Przemysła Otakara II. Klasztor nie ustrzegł się jednak burzliwych dziejów kraju — 20 sierpnia 1419 roku został splądrowany przez husytów, co na długo naznaczyło jego losy.

Jak doszło do barokowej przebudowy?

Prawdziwą metamorfozę kościół przeszedł w czasach kontrreformacji. W latach 1629–1645 architekt Martin Huerta wzniósł w miejscu gotyckiego kościoła oraz renesansowego miejskiego składu soli szeroką, jednonawową halę we wczesnobarokowym stylu. W 1641 roku dobudowano wieżę, która do dziś wieńczy bryłę świątyni niską, piramidalną hełmicą z dwoma dzwonami.

Co przeżył budynek w kolejnych stuleciach?

Kościół i klasztor nie uniknęły dalszych perturbacji historycznych. Podczas wojny o sukcesję austriacką, w latach 1741–1742, okupujące miasto wojska francuskie urządziły w zabudowaniach klasztornych szpital polowy. Kres funkcjonowaniu wspólnoty zakonnej położył w 1780 roku cesarz Józef II, kasując klasztor w ramach reform józefińskich. Opróżnione budynki klasztorne zaadaptowano wówczas na potrzeby sądu i więzienia — funkcję świecką, zupełnie odmienną od pierwotnego przeznaczenia.

Co warto obejrzeć wewnątrz i na elewacji?

Wnętrze kościoła zachowało plan w kształcie krzyża, a jego charakterystycznym elementem jest ołtarz główny z początku XVIII wieku, umieszczony nietypowo w zachodniej części nawy — odwrotnie niż w większości świątyń, gdzie ołtarz główny znajduje się od strony wschodniej. Od strony rynku fasadę zdobi efektowna dekoracja sgraffitowa, widoczna z daleka i będąca jednym z wizualnych symboli Wielkiego Rynku w Pisku.

Pod posadzką kościoła kryją się dwie krypty grobowe. Starsza, założona w pierwszej połowie XVII wieku, była miejscem spoczynku rodu Švamberków — możnego czeskiego rodu szlacheckiego. Młodsza krypta, urządzona w 1729 roku, służyła jako miejsce pochówku zakonników dominikańskich.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi kościół Podwyższenia Krzyża Świętego? W południowo-zachodnim narożniku Wielkiego Rynku (Velké náměstí) w historycznym centrum Piska, w południowych Czechach.

Czy to pierwotny gotycki kościół? Nie. Obecna bryła to efekt przebudowy z lat 1629–1645, kiedy na miejscu wcześniejszego kościoła gotyckiego i renesansowego składu soli miejskiego powstała jednonawowa hala wczesnobarokowa.

Kto ufundował klasztor dominikanów w Pisku? Powstanie klasztoru wiąże się z fundacją króla Przemysła Otakara II w XIII wieku, w okresie fortyfikowania miasta.

Co stało się z klasztorem po jego kasacie? Po zniesieniu klasztoru przez cesarza Józefa II w 1780 roku budynki klasztorne przekształcono na sąd i więzienie.

Ile krypt znajduje się pod kościołem i kto w nich spoczywa? Dwie: starsza z pierwszej połowy XVII wieku, gdzie chowano członków rodu Švamberków, oraz młodsza z 1729 roku, przeznaczona dla zakonników dominikańskich.

Czym różni się ten kościół od kościoła Trójcy Świętej w Pisku? To odrębna, samodzielna budowla — dawny kościół klasztorny dominikanów przy Wielkim Rynku, a nie dawny kościół cmentarny miejski.