Church of Saint Wenceslaus (Žamberk)

Kościół św. Wacława w Žamberku to barokowa świątynia dominująca nad historycznym centrum miasta w czeskim kraju pardubickim. Wznosi się kilkadziesiąt metrów na zachód od głównego rynku, przy drodze prowadzącej w stronę Vamberka, i od niemal trzystu lat pozostaje najważniejszym punktem orientacyjnym Žamberka.

Jak wygląda i gdzie stoi?

Budowla ma rzut prostokąta przecięty ramionami krzyża greckiego, co nadaje jej bryle charakterystyczną, monumentalną formę. Od wschodu do korpusu głównego przylega krótkie, trójbocznie zamknięte prezbiterium, flankowane przez dwie graniastosłupowe wieże sięgające 72 metrów wysokości – widoczne z daleka nawet spoza granic miasta. Wnętrze nakrywa sklepienie o wysokości 22 metrów, a długość całej nawy dochodzi do 44 metrów. Elewacje z surowej cegły urozmaicają otynkowane pilastry, gzymsy oraz kamienne obramienia okienne; na bocznych ścianach okna łączą się parami we wspólnych kamiennych edikulach zwieńczonych trójkątnymi naczółkami. Cały kompleks kościelny leży w obrębie historycznego jądra miasta i podlega ochronie konserwatorskiej jako zabytek kultury.

Jaka jest historia tego miejsca?

W tym samym miejscu stał wcześniej drewniany kościół, wzmiankowany po raz pierwszy już w 1348 roku. Świątynia przetrwała kilka stuleci, aż w 1684 roku uderzenie pioruna wywołało pożar, który strawił konstrukcję do tego stopnia, że budynek trzeba było rozebrać. Na jego miejscu w latach 1729–1738 wzniesiono obecny, murowany kościół barokowy według projektu Donáta Theodora Morazziego, budowniczego pochodzącego z Chrudimi. Prace nad głównym portalem dokończył w 1747 roku architekt Andreas Schüller, co uznaje się za symboliczne zamknięcie całej inwestycji.

Co warto zobaczyć w środku?

Główny ołtarz przyciąga wzrok obrazem przedstawiającym śmierć św. Wacława, namalowanym przez włoskiego mistrza baroku Francesca Trevisianiego. Na jednym z ołtarzy bocznych wisi z kolei obraz św. Antoniego autorstwa Petra Brandla, jednego z najwybitniejszych czeskich malarzy epoki baroku. Cennym śladem po pierwotnej, drewnianej świątyni jest niewielki obraz św. Wacława namalowany na blasze cynowej – to jedyny zachowany element dawnego kościoła, do dziś zawieszony nad zakrystią.

Losy dzwonów kościoła odzwierciedlają burzliwą historię samego miasta. Najstarszy z nich, odlany w 1574 roku, zniszczył wielki pożar Žamberka w 1859 roku, który strawił wtedy nie tylko kościelne wyposażenie, ale i znaczną część zabudowy miejskiej. Dopiero w 2000 roku na wieżach zawisły i zostały poświęcone dwa nowe dzwony: Jan Křtitel, ufundowany ze zbiórki wśród mieszkańców miasta, oraz Margaret Mary, podarowany przez męża fundatorki, Johna Marmaduke'a Parisha.

Kiedy warto przyjechać?

Kościół najlepiej oglądać w ramach spaceru po historycznym centrum Žamberka, łącząc wizytę ze zwiedzaniem rynku i pobliskich uliczek starego miasta. Wieże kościoła są widoczne z większości punktów miasta, więc warto zaplanować też spojrzenie na sylwetkę świątyni z pewnej odległości – najlepiej widać ją przy dobrej, słonecznej pogodzie, gdy jasna elewacja i ciemne dachy wież kontrastują wyraźnie z otoczeniem.

Najczęstsze pytania

Jak stary jest kościół św. Wacława w Žamberku? Obecna, barokowa budowla powstała w latach 1729–1738, ale miejsce kultu istniało tu już wcześniej – drewniany poprzednik kościoła wzmiankowano po raz pierwszy w 1348 roku.

Dlaczego pierwotny kościół nie zachował się do dziś? Drewniana świątynia spłonęła po uderzeniu pioruna w 1684 roku i została ostatecznie rozebrana, co otworzyło drogę do budowy murowanego kościoła w kolejnym stuleciu.

Kto zaprojektował obecny kościół? Budowę prowadził Donát Theodor Morazzi, budowniczy z Chrudimi, a główny portal w 1747 roku dokończył architekt Andreas Schüller.

Jakie zabytkowe elementy wyposażenia można zobaczyć wewnątrz? Warto zwrócić uwagę na obraz męczeństwa św. Wacława Francesca Trevisianiego na głównym ołtarzu, obraz św. Antoniego Petra Brandla na ołtarzu bocznym oraz cynowy obraz św. Wacława zachowany z pierwotnego drewnianego kościoła.