Church of Saint Mary of Help

Kościół Matki Bożej Wspomożenia (czes. Kostel Panny Marie Pomocné) stoi na Uhlířském vrchu, wzgórzu położonym około dwóch kilometrów na południowy zachód od centrum Bruntála. To barokowy kościół pielgrzymkowy, jednonawowy, wzniesiony w połowie XVIII wieku w miejscu, gdzie wcześniej stała drewniana kaplica. Warto go odróżnić od innych świątyń Bruntála – kościoła św. Wojciecha, kościoła Wniebowzięcia NMP czy kościoła husyckiego – bo to zupełnie osobny obiekt, z własną historią i odrębną tradycją kultu maryjnego.

Skąd wzięła się tradycja pielgrzymkowa na tym wzgórzu?

Początek historii miejsca wiąże się z legendą o Auguście Oswaldzie z Liechtensteinu, krajowym administratorze zakonu krzyżackiego (Řád německých rytířů). Podczas wojny trzydziestoletniej bronił on zamku Sovinec przed wojskami szwedzkimi i miał złożyć ślub, że jeśli obroni twierdzę, wystawi na wzgórzu kaplicę. Szwedzi ostatecznie zdobyli Sovinec w 1642 roku, mimo to Liechtenstein dotrzymał obietnicy – w latach 1653–1655 na Uhlířském vrchu stanęła drewniana kaplica, od której zaczęła się tutejsza tradycja pielgrzymkowa.

Kiedy powstał obecny, murowany kościół?

Drewnianą kaplicę z czasem zastąpiono murowaną świątynią. Jednonawowy kościół pielgrzymkowy wzniesiono w latach 1755–1758 według projektu Friedricha Gansa. Budowla powstała w stylu barokowym, typowym dla ówczesnych kościołów pielgrzymkowych na Śląsku i Morawach – z prostą, zwartą bryłą podporządkowaną funkcji miejsca modlitwy i odpoczynku dla pielgrzymów.

Co znajduje się wewnątrz kościoła?

Sercem wnętrza jest obraz Matki Bożej Wspomożenia – kopia tzw. Pasawskiej Madonny, dzieła przypisywanego Łukaszowi Cranachowi Starszemu. To właśnie ten wizerunek nadał kościołowi wezwanie i uczynił z niego cel pielgrzymek wiernych z okolic Bruntála. Motyw Marii Wspomożycielki (niem. Mariahilf) był w XVII i XVIII wieku bardzo popularny w Europie Środkowej, a kopie obrazu z Pasawy trafiały do wielu nowo budowanych kościołów pielgrzymkowych tego regionu.

Czym jest aleja prowadząca do kościoła?

Charakterystycznym elementem otoczenia świątyni jest czterorzędowa aleja lipowa, która prowadzi do kościoła od strony Bruntála. Główny, środkowy ciąg alei ma szerokość 12 metrów, a towarzyszą mu dwie boczne alejki, każda o szerokości 4 metrów. Aleja jest chroniona jako element krajobrazu kulturowego od 1973 roku i stanowi integralną część pielgrzymkowego założenia – dawniej to właśnie nią szły procesje kierujące się na wzgórze.

Co działo się z kościołem w XX wieku?

W drugiej połowie XX wieku obiekt podupadł – w okresie powojennym pielgrzymkowe kościoły w regionie często były zaniedbywane lub niszczały z braku opieki. Sytuacja zmieniła się po 1989 roku, kiedy kościół doczekał się renowacji. Od 1958 roku figuruje on jako kulturní památka, czyli czeski zabytek kultury podlegający ochronie konserwatorskiej.

Dlaczego warto odwiedzić Uhlířský vrch?

Kościół Matki Bożej Wspomożenia to miejsce, w którym historia religijna splata się z krajobrazem – wzgórze nad Bruntálem, zabytkowa aleja lipowa i barokowa architektura tworzą spójną całość, typową dla dawnych ośrodków pielgrzymkowych Europy Środkowej. To dobry cel spaceru z miasta dla osób zainteresowanych architekturą sakralną i historią regionu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się kościół? Na Uhlířském vrchu, około dwóch kilometrów na południowy zachód od centrum Bruntála.

Czy to kościół parafialny, czy pielgrzymkowy? To kościół pielgrzymkowy, wzniesiony jako cel kultu maryjnego związanego z obrazem Matki Bożej Wspomożenia.

Jaki obraz znajduje się w kościele? Kopia Pasawskiej Madonny, przypisywana Łukaszowi Cranachowi Starszemu.

Kiedy zbudowano obecny, murowany kościół? W latach 1755–1758, według projektu Friedricha Gansa, na miejscu wcześniejszej drewnianej kaplicy z lat 1653–1655.

Czy kościół jest zabytkiem? Tak, od 1958 roku jest wpisany jako czeski zabytek kultury (kulturní památka), podobnie jak prowadząca do niego aleja lipowa, chroniona od 1973 roku.