Church of Saint Joseph

Kościół św. Józefa w Senetářovie to jedna z najbardziej nietypowych świątyń południowej Moraw – nowoczesna budowla wzniesiona w latach 60. XX wieku, w szczytowym okresie komunistycznych represji wobec Kościoła katolickiego w Czechosłowacji. Stoi na terenie parafii Jedovnice, w dekanacie blanieńskim diecezji brneńskiej, w niewielkiej wsi w powiecie blanieńskim.

Skąd wziął się pomysł na budowę kościoła?

Przed powstaniem obecnej świątyni mieszkańcy Senetářova modlili się w niewielkiej kaplicy z 1855 roku, później rozbudowanej. Potrzeba wzniesienia właściwego kościoła nabrała pilności po 1944 roku, gdy wieś dotknęła wymuszona ewakuacja związana z działaniami wojennymi w regionie Krasu Morawskiego. Zezwolenie na budowę nowego obiektu władze komunistyczne wydały dopiero w 1968 roku – co samo w sobie było ewenementem, bo w tamtym okresie budowa nowych kościołów w Czechosłowacji była niemal niemożliwa.

Jak przebiegała budowa i dlaczego konsekracja czekała aż 20 lat?

Prace trwały od 1968 do 1971 roku według projektu brneńskiego architekta Ludvíka Kolka (część źródeł wskazuje też na współautorstwo Otakara Vrabca). Pierwszą mszę odprawiono 11 lipca 1971 roku – wzięło w niej udział, według relacji świadków, nawet 15 tysięcy wiernych z całej Czechosłowacji, mimo że okolicę otoczyły siły bezpieczeństwa (StB), a drogi dojazdowe zablokowano. Część pielgrzymów dotarła na miejsce pieszo, przez las. Formalna konsekracja świątyni odbyła się dopiero 7 lipca 1991 roku, już po upadku reżimu – uroczystości przewodniczył biskup Vojtěch Cikrle, a okazją do niej było poświęcenie nowych organów, zbudowanych przez firmę Žloutek a Kubát.

Co wyróżnia architekturę i wnętrze kościoła?

Bryła świątyni nawiązuje kształtem do żagla lub kadłuba statku – symbolu Kościoła płynącego z wiernymi pod znakiem krzyża. Kolek czerpał inspirację z twórczości Le Corbusiera, sięgając po język purystycznego i brutalistycznego modernizmu, rzadko spotykany w architekturze sakralnej tamtego okresu w Czechosłowacji. Wewnątrz uwagę przyciągają witraże: trzy okna przy chrzcielnicy symbolizują Ducha (ogień), krew i wodę, siedem kolejnych przedstawia siedem sakramentów, a dwa okna nad wejściem nawiązują do końca świata i odnowienia. Czternaście stacji Drogi Krzyżowej wykonał czeski malarz akademicki Mikuláš Medek. Główny ołtarz zdobi tryptyk poświęcony Stworzeniu, Odkupieniu i Uświęceniu, a nad ambonką umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą św. Józefa. Tabernakulum zdobią motywy łamanego chleba i kłosów pszenicy.

Jak zwiedzić kościół i dla kogo będzie ciekawy?

Kościół pełni dziś funkcję świątyni filialnej parafii w Jedovnicach, dlatego jego zwiedzanie jest ograniczone – wnętrze można obejrzeć zwykle w piątkowe wieczory przed nabożeństwami i po nich, a także przy okazji części niedzielnych mszy w ciągu miesiąca. To miejsce szczególnie interesujące dla osób zainteresowanych architekturą powojennego modernizmu oraz historią Kościoła katolickiego w okresie komunizmu – rzadki przykład świątyni, która powstała nie pomimo systemu, lecz niejako wbrew jego logice.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował kościół w Senetářovie? Autorem projektu jest brneński architekt Ludvík Kolek, tworzący w duchu modernizmu inspirowanego Le Corbusierem.

Dlaczego kościół konsekrowano dopiero 20 lat po budowie? Świątynię wzniesiono w latach 1968–1971 za zgodą władz komunistycznych, jednak formalna konsekracja była politycznie niewygodna i odbyła się dopiero w 1991 roku, po zmianie ustroju.

Co symbolizuje kształt budynku? Bryła przypomina żagiel lub kadłub statku – symbol Kościoła niosącego wiernych pod znakiem krzyża.

Kiedy można zwiedzić wnętrze? Zwykle w piątkowe wieczory wokół godzin nabożeństw oraz przy części niedzielnych mszy w miesiącu.