Cemetery of Boisaca

Cmentarz Boisaca to główna nekropolia miejska Santiago de Compostela, położona na północ od historycznego centrum, w sąsiedztwie osiedla przemysłowego Tambre i drogi N-550. Zajmuje powierzchnię około 66 000 metrów kwadratowych i mieści blisko 12 000 miejsc pochówku – groby ziemne, nisze urnowe oraz rodzinne panteony. To miejsce łączy funkcję cmentarza z układem urbanistycznym przypominającym niewielkie miasto: ma główną aleję i boczne uliczki, wzdłuż których rozmieszczone są kwatery grobowe.

Skąd wzięła się potrzeba budowy nowego cmentarza?

Na początku XX wieku Santiago de Compostela zmagało się ze skutkami pandemii grypy hiszpanki, która pochłonęła wiele ofiar i uwidoczniła brak miejsca na istniejących cmentarzach miejskich. To właśnie ta epidemia stała się bezpośrednim impulsem do zaprojektowania nowej, znacznie większej nekropolii poza ścisłym centrum miasta – właśnie w Boisaca.

Kto zaprojektował cmentarz i kiedy powstał?

Projekt powierzono architektowi miejskiemu Mariano Fernándezowi Ragelowi, który przedstawił koncepcję w 1919 roku. Prace budowlane postępowały przez kolejne lata – do 1923 roku, wraz z nadejściem dyktatury Primo de Rivery, cmentarz był już w dużej mierze ukończony. Mimo to na oficjalne otwarcie trzeba było poczekać znacznie dłużej: nekropolia została uroczyście oddana do użytku dopiero w marcu 1939 roku, już w innej epoce politycznej niż ta, w której powstawał pierwotny projekt.

Jaką rolę odegrał cmentarz podczas wojny domowej?

Boisaca ma także mroczną kartę w historii Hiszpanii. W pierwszych miesiącach wojny domowej teren cmentarza był miejscem egzekucji – rozstrzeliwano tam osoby represjonowane przez nową władzę. Pamięć o tych wydarzeniach upamiętnia tablica umieszczona na jednym z murów cmentarnych, poświęcona ofiarom tamtych represji. To sprawia, że miejsce to jest nie tylko przestrzenią pochówku mieszkańców miasta, ale też punktem odniesienia dla historycznej pamięci o okresie frankistowskim w Galicji.

Jak wygląda układ przestrzenny nekropolii?

Charakterystyczną cechą Boisaca jest jego kompozycja przestrzenna, zaprojektowana z rozmachem typowym dla większych europejskich cmentarzy początku XX wieku. Główna aleja pełni funkcję osi kompozycyjnej, od której odchodzą boczne korytarze prowadzące do poszczególnych kwater. Taki układ ułatwia orientację na dużym terenie i nadaje cmentarzowi charakter uporządkowanej, niemal miejskiej przestrzeni – stąd zresztą porównania do "miasta zmarłych" pojawiające się w lokalnych opisach tego miejsca.

Czy na terenie cmentarza znajdują się obiekty architektoniczne warte uwagi?

Poza samymi kwaterami grobowymi na terenie nekropolii znajduje się także tanatorium, które było przedmiotem osobnych opracowań architektonicznych poświęconych sposobowi kształtowania przestrzeni żałoby i ciszy w obiektach tego typu. Świadczy to o tym, że Boisaca, choć pełni przede wszystkim funkcję użytkową, jest też traktowana jako obiekt o pewnych wartościach architektonicznych, analizowany w kontekście projektowania miejsc pamięci.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz Boisaca? Cmentarz leży na północ od centrum Santiago de Compostela, w dzielnicy Boisaca, w pobliżu polygonu przemysłowego Tambre oraz drogi N-550.

Kiedy oficjalnie otwarto cmentarz? Choć budowa była zaawansowana już w latach 20. XX wieku, uroczyste otwarcie nastąpiło dopiero w marcu 1939 roku.

Dlaczego cmentarz powstał akurat w tym miejscu? Bezpośrednim powodem była epidemia grypy hiszpanki na początku XX wieku, która ujawniła niewystarczającą pojemność dotychczasowych cmentarzy miejskich.

Czy Boisaca ma znaczenie historyczne poza funkcją cmentarną? Tak – na jego terenie dochodziło do egzekucji w pierwszych miesiącach hiszpańskiej wojny domowej, co upamiętnia tablica na jednym z murów.