Hřbitovní kostel Nanebevzetí Panny Marie w Temným Dole

Hřbitovní kostel Nanebevzetí Panny Marie to niewielki renesansowy kościół cmentarny stojący przy drodze łączącej Horní Maršov z Temným Dołem, w Krainie Hradeckiej we wschodnich Karkonoszach. To najstarsza zachowana budowla w tej części gór i jeden z dwóch kościołów pod wezwaniem Marii Panny w tej okolicy – starszy i mniejszy, w odróżnieniu od nowszego kościoła parafialnego wzniesionego w centrum Horního Maršova.

Gdzie stoi kościół i jak go rozpoznać?

Świątynia znajduje się na cmentarzu po lewej stronie drogi prowadzącej od Horního Maršova w kierunku Temného Dołu. Latem budynek chowa się w cieniu potężnych lip, a wokół rozciąga się cmentarz z licznymi starymi, przeważnie niemieckimi nagrobkami. Miejscowi nazywają go po prostu starym albo górnym kościołem, żeby odróżnić go od młodszej świątyni parafialnej stojącej niżej, bliżej centrum miejscowości. Oprócz samego kościoła na terenie cmentarza stoją jeszcze grobowiec i dawna kostnica.

Jaka jest historia tego miejsca?

Zanim powstał murowany kościół, na tym samym wzniesieniu stała drewniana świątynia z 1568 roku. Jej budowa wiązała się z falą kolonizacyjną, w ramach której w Karkonosze przybywali drwale i osadnicy znad Alp – w okolicach dzisiejszego Horního Maršova osiedliło się wówczas około trzydziestu rodzin. Kamienny kościół w stylu renesansowym wzniósł w latach 1605–1608 włoski budowniczy Carolo Valmadi, a o jego powstanie zabiegał ostatni protestancki proboszcz Maršova, Zacharias Schmidt. Z czasów protestanckich do dziś zachowała się w kościele kamienna chrzcielnica z 1572 roku.

Co znajduje się we wnętrzu?

Około 1690 roku kościół wzbogacono o okazały barokowy ołtarz w kształcie złocistego drzewa, ozdobiony rzeźbami świętych, z centralnym przedstawieniem Wniebowzięcia Marii Panny – motywem, któremu świątynia zawdzięcza swoje wezwanie. To właśnie ten ołtarz, obok wspomnianej renesansowej chrzcielnicy, stanowi dziś główny zabytkowy element wystroju wnętrza.

Co wydarzyło się w 1868 roku?

3 czerwca 1868 roku w wieżę kościoła trzykrotnie uderzył piorun. Ogień strawił całą więźbę dachową, a dzwony pochodzące z XVII wieku spadły i stopiły się w żarze pożaru. Ołtarz i pozostałe wyposażenie udało się jednak uratować. Nowy dach odbudowano stosunkowo szybko dzięki pomocy zebranej z całej monarchii habsburskiej. Zniszczenia i towarzyszące im niedogodności skłoniły miejscową społeczność do decyzji o budowie nowego, większego kościoła – ta inwestycja została ukończona w 1899 roku i to właśnie ten nowszy budynek przejął funkcję kościoła parafialnego, podczas gdy starszy, hřbitovní kościół zachował rolę świątyni cmentarnej.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Kościół jest dziś cenioną zabytkową atrakcją regionu jako najstarsza zachowana budowla wschodnich Karkonoszy, świadcząca zarówno o początkach osadnictwa w tych górach, jak i o burzliwych dziejach regionu na granicy epok i wyznań. Spacer przez cmentarną bramę i widok kościoła ukrytego wśród starych lip to popularny punkt na trasach pieszych łączących Horní Maršov z Temným Dołem i dalej z Pecem pod Śnieżką.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się hřbitovní kostel Nanebevzetí Panny Marie? Na cmentarzu przy drodze z Horního Maršova w kierunku Temného Dołu, we wschodnich Karkonoszach, w Krainie Hradeckiej.

Dlaczego nazywa się go „hřbitovní" (cmentarnym)? Bo stoi na terenie cmentarza i od 1899 roku, gdy w Horním Maršově ukończono nowy, większy kościół parafialny, pełni już tylko funkcję świątyni cmentarnej, a nie parafialnej.

Co najcenniejszego znajduje się w kościele? Kamienna chrzcielnica z 1572 roku, pochodząca jeszcze z czasów protestanckich, oraz barokowy ołtarz z około 1690 roku w kształcie złocistego drzewa z rzeźbami świętych.

Co stało się z kościołem w 1868 roku? Piorun trzykrotnie uderzył w wieżę, spłonął dach, a stare dzwony z XVII wieku stopiły się w pożarze – ołtarz udało się jednak uratować, a dach szybko odbudowano.

Czy to najstarszy kościół w regionie? Tak, jest to najstarsza zachowana budowla we wschodniej części Karkonoszy, wzniesiona na miejscu jeszcze starszego, drewnianego kościoła z 1568 roku.