Zamek Nižbor

Zamek Nižbor wznosi się na wysokim wzgórzu nad rzeką Berounką, w miejscowości Nižbor na Berounsku, w środkowych Czechach — na skraju Krivoklacji (Křivoklátsko), jednego z najbardziej zalesionych zakątków tego regionu. To miejsce łączy dwie zupełnie różne warstwy historii: średniowieczną siedzibę obronną i sąsiadujące z nią celtyckie oppidum Stradonice, jedno z największych osiedli halsztacko-lateńskich w Europie Środkowej.

Jak zamek powstał i jak zmieniał swoją formę?

Pierwotną, gotycką budowlę wznieśli w połowie XIII wieku z inicjatywy króla Przemysła Ottokara II. Nazwa Miesenburg, którą siedziba nosiła w tamtym okresie, wywodzi się od Mže — starszej nazwy Berounki. Przez kolejne stulecia obiekt wielokrotnie zmieniał właścicieli i wygląd: na początku XVI wieku przeszedł przebudowę w duchu renesansu, a swój ostateczny, barokowy charakter zawdzięcza Janowi Josefowi hrabiemu Wallensteinowi, który w latach 1720–1724 zlecił gruntowną przebudowę całego kompleksu, w tym budowę nowej zamkowej kapliczki. Prace architektoniczne nadzorował František Maxmilián Kaňka, jeden z czołowych architektów barokowych działających wówczas w Czechach.

Co się z zamkiem stało w XX wieku?

W 1929 roku obiekt przeszedł na własność państwa czechosłowackiego. Kolejne dekady nie były dla niego łaskawe — budynek stopniowo popadał w ruinę. Przełom nastąpił w 1997 roku, gdy gmina Nižbor wykupiła silnie zdewastowany zamek i zainicjowała jego kompleksową rekonstrukcję, finansowaną wspólnie przez samorząd gminny, Kraj Środkowoczeski oraz czeskie Ministerstwo Kultury. Inwestycja warta kilkanaście milionów korun czeskich pozwoliła przywrócić obiektowi dawny blask, a w 2004 roku otworzono w nim interaktywną wystawę oraz Centrum Informacyjne Kultury Celtyckiej.

Dlaczego Nižbor kojarzy się z Celtami?

Na południowy wschód od centrum miasteczka, na przeciwległym brzegu Berounki, leżało niegdyś celtyckie oppidum Stradonice — ogromne, ufortyfikowane osiedle z okresu późnolateńskiego, powstałe około 120 roku p.n.e. i zajmujące powierzchnię blisko dziewięćdziesięciu hektarów. Był to jeden z najbogatszych i najstarzej rozpoznanych ośrodków tego typu w Czechach, chroniony czterema bramami i otoczony wałami. W samym oppidum działały warsztaty mennicze — odnaleziono tam liczne monety bite na miejscu. Naprzeciwko, po drugiej stronie rzeki, znajdowała się dodatkowa fortyfikacja, która najprawdopodobniej strzegła brodu na Berounce. Wykopaliska prowadzone na przełomie XIX i XX wieku przyniosły ogromną liczbę znalezisk, choć część z nich trafiła w ręce poszukiwaczy skarbów i lokalnych handlarzy starożytnościami, zanim naukowcy zdołali je odpowiednio zabezpieczyć.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Dziś zamek Nižbor to przede wszystkim punkt wypadowy do poznania celtyckiego dziedzictwa regionu — ekspozycja w jego wnętrzach prowadzi przez tematy związane z życiem codziennym, rzemiosłem i osadnictwem ludów celtyckich na tych terenach. Sam budynek, dominujący nad doliną Berounki, jest również świetnym punktem widokowym i celem krótkiej wycieczki pieszej łączonej ze zwiedzaniem terenu po dawnym oppidum w Stradonicach.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży zamek Nižbor? W środkowych Czechach, w powiecie Beroun, nad rzeką Berounką, na skraju regionu Krivoklacja.

Kto zbudował zamek? Gotycką siedzibę wzniósł w XIII wieku król Przemysł Ottokar II; obecny, barokowy wygląd zamek zyskał w latach 1720–1724 za czasów hrabiego Jana Josefa Wallensteina.

Czym jest oppidum Stradonice? To rozległe celtyckie osiedle obronne z II–I wieku p.n.e., leżące w bezpośrednim sąsiedztwie zamku, uznawane za jedno z najważniejszych stanowisk laseńskich w Bohemii.

Co można zobaczyć w zamku dzisiaj? Interaktywną wystawę oraz Centrum Informacyjne Kultury Celtyckiej, otwarte po rekonstrukcji obiektu w 2004 roku.