Castell dels Montcada

Castell dels Montcada to średniowieczna warownia w górnej części Vic, wzniesiona w XI wieku przez jeden z najpotężniejszych rodów feudalnych średniowiecznej Katalonii — Montcadów. Choć z zamku nie zostało dziś praktycznie nic, jego historia wiąże się z jednym z najbardziej fascynujących odkryć archeologicznych regionu: rzymską świątynią, która przetrwała pod jego murami niezauważona przez wieki.

Skąd wziął się zamek?

Początki rodu Montcada sięgają Guillema de Montcada, znanego też jako Guillem de Vacarisses lub Guillem de Muntanyola, działającego na początku XI wieku (między 1002 a 1033 rokiem). To on stał się założycielem przyszłej wielkiej dynastii Montcada, która z czasem zdobyła znaczące wpływy w Katalonii i Aragonie. Pierwsza pisemna wzmianka o samym zamku pochodzi z 1088 roku — biskup Berenguer de Llussà uznał wówczas prawa Guillema Ramona de Montcada do posiadłości, co sugeruje, że budowla znalazła się w rękach tej rodziny właśnie w tym okresie.

W XI wieku obiekt funkcjonował pod różnymi nazwami: Palau lub Torre Comtal de Vic, a także po prostu Castell de Vic. Budowę datuje się na drugą połowę XI wieku — plan budowli pokazuje, że typ konstrukcji, który później stał się charakterystyczny dla gotyckich pałaców miejskich, był już wtedy dobrze znany. Sam zamek miał formę trzypiętrowej struktury, przebudowanej ponownie na koniec XI stulecia.

Co widać na miejscu dzisiaj?

Zamek stał w górnej części Vic, w bliskim sąsiedztwie miejsca, gdzie dziś wznosi się Rzymska Świątynia Vic (Temple Romà de Vic) — jedna z najważniejszych atrakcji miasta. Przez wieki mury zamku dosłownie skrywały pozostałości antycznej świątyni. Dopiero podczas rozbiórki budowli w 1882 roku odkryto rzymskie kolumny i fundamenty, co doprowadziło do odsłonięcia świątyni znanej obecnie turystom z całej Katalonii. Dziś to właśnie temu miejscu, a nie samemu zamkowi, poświęcona jest większość uwagi odwiedzających — warto jednak wiedzieć, że stojąc przy świątyni, stoi się dokładnie tam, gdzie niegdyś wznosiła się rezydencja Montcadów.

Jak zamek podupadał?

W XII i XIII wieku historię zamku wypełniały konflikty jurysdykcyjne między panami z rodu Montcada a biskupami Vic, którzy dzielili władzę nad miastem. Spory te ciągnęły się latami i osłabiały znaczenie budowli jako centrum władzy. Z czasem zamek stracił swoją funkcję obronną i administracyjną — do 1860 roku był już opuszczony. W 1882 roku został sprzedany i częściowo rozebrany, właśnie podczas tych prac odkryto wspomnianą świątynię rzymską.

Jak dotrzeć i kiedy przyjechać?

Miejsce znajduje się w historycznym centrum Vic, miasta w Katalonii, do którego najłatwiej dojechać pociągiem lub samochodem z Barcelony (podróż zajmuje około godziny). Górna część miasta, gdzie stał zamek i gdzie stoi obecnie Temple Romà, jest dogodna do zwiedzania pieszo — leży w obrębie zabytkowego centrum, blisko katedry i rynku. Najlepszy czas na wizytę to wiosna i jesień, gdy temperatury są przyjemne, a Vic nie jest przepełnione turystami tak jak w pełni lata.

Najczęstsze pytania

Czy z zamku Montcadów zostały jakieś ruiny? Praktycznie nie — budowla została w większości rozebrana w 1882 roku. To, co pozostało po tym miejscu, to głównie kontekst historyczny i lokalizacja, dziś zdominowana przez odkrytą wówczas rzymską świątynię.

Dlaczego zamek jest ważny, jeśli nic z niego nie zostało? Bo jego rozbiórka doprowadziła do odkrycia jednej z najlepiej zachowanych rzymskich świątyń na Półwyspie Iberyjskim — bez zniszczenia zamku ta świątynia mogłaby nigdy nie zostać odnaleziona.

Kim byli Montcadowie? To jeden z najważniejszych rodów szlacheckich średniowiecznej Katalonii, z korzeniami sięgającymi początku XI wieku, którego wpływy sięgały daleko poza Vic — do Aragonii i innych regionów Korony Aragonii.

Co warto zobaczyć w okolicy? Oprócz Temple Romà, w górnej części Vic warto zwiedzić katedrę miejską oraz historyczny rynek — całość tworzy zwarty, łatwy do zwiedzenia pieszo obszar starego miasta.