Castell de Mataplana

Castell de Mataplana to średniowieczne ruiny zamkowe położone w gminie Gombrèn, w regionie Ripollès w Katalonii, na zboczu doliny Espluga. Miejsce to od dziesięcioleci uznawane jest za dobro kultury o znaczeniu narodowym i stanowi jeden z ciekawszych przystanków dla osób zwiedzających przedgórze Pirenejów.

Skąd wzięła się nazwa i kiedy powstał zamek?

Historia miejsca sięga XI wieku, kiedy w tym punkcie, przy dawnym szlaku łączącym Gombrèn z Castellar de N'Hug, stała wieża strażniczo-obronna. To właśnie od niej wywodzi się późniejsza budowla. W kolejnym stuleciu ród Mataplana wzniósł tu romański zamek z kaplicą i zestawem pomieszczeń mieszkalnych, nadając miejscu nazwę, pod którą znane jest do dziś.

Pierwsza pisemna wzmianka o rodzie Mataplana pochodzi z 1086 roku — wtedy to niejaki Hug de Mataplana widnieje jako sygnatariusz nadania, jakiego hrabia Cerdanyi Guillem dokonał na rzecz kościoła Santa Maria de Lillet.

Jak zamek zmieniał się na przestrzeni wieków?

W XII i XIII wieku pierwotna romańska siedziba została przebudowana w warowną rezydencję pałacową. Nie pełniła już wyłącznie funkcji obronnej — stała się miejscem wystawnych uroczystości i spotkań trubadurów, co świadczy o randze i zamożności rodu w tamtym okresie.

Losy Mataplany były ściśle związane z lokalną polityką feudalną. W 1246 roku król Jakub I sprzedał prawa do zamku Galcerandowi d'Urg, który poślubił Blankę de Mataplana, dziedziczkę rodu. Przez cały XIII wiek zamek pozostawał zamieszkany przez przedstawicieli rodziny Mataplana, a w 1278 roku to właśnie oni założyli osadę, z której wyrosła dzisiejsza miejscowość Gombrèn.

Kiedy i dlaczego zamek został opuszczony?

Około 1320 roku panowie na Mataplanie zdecydowali się na przeniesienie swojej głównej siedziby do Pobla de Lillet, definitywnie porzucając rezydencję w Gombrèn. Budowla stopniowo traciła znaczenie, aż do całkowitego opuszczenia na początku XV wieku. Od tego momentu ruiny pozostawały niezamieszkane, poddane działaniu czasu i naturalnej erozji.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Współczesny wygląd stanowiska zawdzięczamy pracom archeologicznym prowadzonym w latach 1986–1995, które odsłoniły w całości plan dawnego zamku — pozostałości murów obronnych, zarysy pomieszczeń mieszkalnych oraz elementy dawnej kaplicy. Dzięki tym badaniom odwiedzający mogą dziś prześledzić układ przestrzenny budowli i wyobrazić sobie jej dawną funkcję jako ośrodka władzy i życia dworskiego w regionie Ripollès.

Zamek znajduje się na uboczu, z dala od głównych szlaków turystycznych, co czyni go atrakcyjnym celem dla miłośników historii średniowiecznej Katalonii oraz spacerów po malowniczych terenach przedgórza pirenejskiego.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Castell de Mataplana? Ruiny leżą w gminie Gombrèn, w powiecie Ripollès, na północno-zachodnim krańcu terytorium gminy, w dolinie Espluga.

Kto zbudował zamek? Zamek wywodzi się z XI-wiecznej wieży strażniczej, a swój właściwy, romański kształt zawdzięcza rodowi Mataplana, który wzniósł go w XII wieku.

Dlaczego zamek został opuszczony? Panowie na Mataplanie przenieśli swoją siedzibę do Pobla de Lillet około 1320 roku, a sam zamek definitywnie opustoszał na początku XV wieku.

Czy można dziś zwiedzać ruiny? Tak, po pracach archeologicznych z lat 1986–1995 odsłonięty został pełny plan zamku, co pozwala zwiedzającym oglądać pozostałości murów, pomieszczeń i dawnej kaplicy.