Castell de Marmellar

Castell de Marmellar to średniowieczne ruiny zamku położone w gminie el Montmell, w powiecie Baix Penedès (prowincja Tarragona, Katalonia). Obiekt figuruje jako dobro kultury o znaczeniu krajowym i należy do najlepiej zachowanych przykładów katalońskiej architektury obronnej z epoki romańskiej.

Gdzie dokładnie stoi zamek?

Twierdza wznosi się na wzgórzu pośrodku doliny potoku Marmellar, nieco na uboczu od równiny Penedès. Otaczają ją wyższe o niemal 200 metrów wzniesienia — Ceguer Rock, Mount Maria oraz Les Roques Altes. Takie usytuowanie nie było przypadkowe: zamek miał kontrolować boczną dolinę i szlak prowadzący przez nią w głąb regionu, a nie strzec samej równiny Penedès.

Od kiedy istnieje ta budowla?

Najstarsza wzmianka o miejscowości Marmellar pochodzi z 1023 roku i widnieje w akcie sprzedaży wystawionym przez hrabiów Barcelony. Sam zamek pojawia się w źródłach osiemnaście lat później, w 1041 roku, przy okazji opisu granic okolicznych włości. Oznacza to, że fortyfikacja funkcjonowała już w pierwszej połowie XI wieku, w okresie intensywnej rozbudowy sieci obronnej Penedès.

Kto władał zamkiem Marmellar?

W XII wieku twierdza znajdowała się w rękach rodu Banyeres. Gdy w 1157 roku zmarł Ponç de Banyeres wskutek odniesionych ran, jedyną spadkobierczynią majątku uczynił swoją córkę Guislę, wydaną za mąż za Guillema de Santmartí. W kolejnych stuleciach zamek zmieniał właścicieli — przechodził w posiadanie rodów Boixadors, a później Savallà, co było typowym losem drobnych kasztelanii katalońskich, przekazywanych drogą małżeństw i dziedziczenia.

Dlaczego historycy sztuki cenią to miejsce?

Zamek Marmellar zawdzięcza swoją sławę nie tylko historii, lecz również wartości architektonicznej. Katalońscy uczeni Josep Puig i Cadafalch, Antoni de Falguera oraz Josep Goday i Casals, autorzy przełomowego dzieła z 1907 roku poświęconego architekturze romańskiej w Katalonii, wybrali właśnie ten zamek jako wzorcowy przykład romańskiej budowli obronnej. Dla badaczy stylu romańskiego w regionie stał się on punktem odniesienia przy opisywaniu typowych rozwiązań architektonicznych epoki.

A co z kościołem przy zamku?

Na terenie zamku znajdował się także kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła (Sant Miquel Arcàngel). Pełnił on funkcję kościoła parafialnego dla okolicznej ludności aż do 1377 roku, kiedy to funkcje parafialne przeniesiono gdzie indziej. Wewnątrz świątyni zachowały się niegdyś malowidła o charakterze wiejskim — dziś eksponowane są w Muzeum Sztuki Katalonii (MNAC) w Barcelonie, co świadczy o ich uznanej wartości artystycznej i historycznej.

Czy warto tu przyjechać?

Marmellar to propozycja dla osób szukających mniej znanych, kameralnych zabytków Katalonii, z dala od tłumów typowych atrakcji turystycznych. Krajobraz doliny otoczonej skalistymi wzniesieniami sam w sobie stanowi wartość — łączy walor historyczny z walorem krajobrazowym, typowym dla wnętrza Baix Penedès.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży Castell de Marmellar? W gminie el Montmell, w powiecie Baix Penedès, w prowincji Tarragona, na wzgórzu w dolinie potoku Marmellar, otoczonym wzniesieniami wyższymi o blisko 200 metrów.

Jak stary jest zamek? Pierwsza wzmianka o samej miejscowości pochodzi z 1023 roku, a o zamku — z 1041 roku, co wskazuje na jego istnienie już w pierwszej połowie XI wieku.

Do kogo należał zamek w przeszłości? Kolejno do rodów Banyeres (XII wiek), Boixadors oraz Savallà — typowa dla katalońskich kasztelanii historia przekazywania majątku przez małżeństwa i dziedziczenie.

Dlaczego zamek jest ważny dla historii architektury? Bo w 1907 roku uznani badacze architektury romańskiej wybrali go jako wzorcowy przykład katalońskiego zamku romańskiego w swoim klasycznym opracowaniu naukowym poświęconym temu stylowi.