Casa da Encomenda

Casa da Encomenda to historyczny zespół w Quirodze, w Galicji, związany z dawną komandorią zakonu joannitów. Dziś po pierwotnych zabudowaniach pozostał głównie Pazo da Encomenda – XIX-wieczny dwór wzniesiony na miejscu starszej siedziby – oraz sąsiadujący z nim zespół kościelny w parafii San Salvador do Hospital, znanej lokalnie jako O Hospital de Quiroga.

Jak dotrzeć?

Miejsce leży około 2 km od centrum Quirogi, w prowincji Lugo, w pobliżu Camino de Invierno – zimowego wariantu Camino de Santiago, którym średniowieczni pielgrzymi omijali ośnieżone przełęcze na głównej trasie francuskiej. Najwygodniej dojechać samochodem lokalną drogą prowadzącą do parafii Hospital; okolica jest wiejska, bez rozbudowanej infrastruktury turystycznej, więc warto zaplanować dojazd z wyprzedzeniem. Quiroga ma połączenia drogowe z Lugo i Ourense, co czyni miejscowość dogodnym punktem wypadowym w głąb doliny rzeki Sil.

Co zobaczysz?

Nazwa Casa da Encomenda odnosi się do pierwotnego zespołu budynków, które od średniowiecza służyły jako siedziba komandorii (encomienda) rycerzy zakonu joannitów, znanego też jako zakon maltański. To właśnie tu przechowywano archiwum komandorii – aż do 1752 roku dokumenty spoczywały w osiemnastoszufladowej szafie, odpowiadającej liczbie okręgów podległych zakonowi w regionie. Sam pierwotny budynek się nie zachował. Po kasacie dóbr kościelnych (desamortyzacja Mendizábala) w 1835 roku posiadłość przeszła w ręce świeckie, a w 1843 roku rodzina Flórez de Losada odbudowała ją jako Pazo da Encomenda – okazały dwór, na którego fasadzie, od strony schodów prowadzących do kościoła, widoczny jest kamienny herb czteropolowy. Obecnie budynek należy do rodziny Taboada Varela.

Zespół warto zwiedzać całościowo. Obok pazo stoi kościół parafialny San Salvador do Hospital, zachowujący elementy romańskie – trzy nawy rozdzielone półkolistymi arkadami oraz przedromańską kaplicę San Xoán na planie prostokąta. Historia miejsca sięga 1275 roku, kiedy powstał tu hospicjum – „Casa Santa" – prowadzone przez rycerzy joannitów dla pielgrzymów przemierzających dolinę w drodze do Santiago de Compostela. W pobliżu stoi także Casa da Torre, znana jako Casa de Tor – trzykondygnacyjna wieża z XVIII wieku z dwoma kamiennymi herbami szlacheckimi, przydrożny kamienny krzyż (cruceiro) na okrągłym cokole oraz XIX-wieczna Casa de Carballedo, na której widnieje napis „Sin Dios todo es vanidad" („Bez Boga wszystko jest marnością").

Warto pamiętać, że część zabudowań nosi ślady zaniedbania – lokalni mieszkańcy od lat zwracają uwagę na potrzebę remontów, dlatego zwiedzanie ma charakter bardziej odkrywania śladów historii niż zorganizowanej atrakcji turystycznej.

Kiedy przyjechać?

Najlepsza pora to wiosna i jesień, gdy temperatury w dolinie Sil są łagodne, a krajobraz doliny prezentuje się najkorzystniej. Latem bywa gorąco, zimą droga Camino de Invierno bywa trudniejsza ze względu na pogodę, choć sama okolica pozostaje dostępna samochodem przez cały rok.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Casa da Encomenda od Pazo da Encomenda? Casa da Encomenda to nazwa pierwotnego, średniowiecznego zespołu siedziby komandorii, który się nie zachował. Pazo da Encomenda to XIX-wieczny dwór wzniesiony na tym samym miejscu po 1843 roku, który można oglądać dzisiaj.

Kto zarządzał tym miejscem w przeszłości? Komandorią (encomiendą) zarządzali rycerze zakonu joannitów, znanego również jako zakon maltański, aż do XIX-wieku kasaty dóbr kościelnych.

Czy pazo jest otwarte dla zwiedzających? Budynek pozostaje własnością prywatną rodziny Taboada Varela, dlatego zwiedzanie ogranicza się zwykle do oglądania z zewnątrz i spaceru po otaczającym zespole historycznym.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Kościół San Salvador do Hospital z elementami romańskimi, wieżę Casa da Torre z XVIII wieku oraz przydrożny cruceiro – wszystko w promieniu kilkuset metrów od pazo.