Borecká skalka

Borecká skalka to niewielki, ale geologicznie wyjątkowy rezerwat przyrody położony tuż przy wsi Borek na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej, w powiecie Havlíčkův Brod, w kraju wysoczyńskim (Vysočina). Choć zajmuje zaledwie 0,38 hektara, jest jednym z tych miejsc, gdzie geologia i botanika spotykają się w wyjątkowo skoncentrowanej formie.

Dlaczego to miejsce jest chronione?

Powodem ustanowienia ochrony jest wychodnia serpentynitu — skały bogatej w magnez, o charakterystycznej, zielonkawej barwie, która przez dziesięciolecia była tu wydobywana. Serpentynit tworzy bardzo specyficzne, ubogie w składniki odżywcze podłoże, na którym potrafią przetrwać tylko rośliny wyspecjalizowane w znoszeniu takich warunków — mówi się o tzw. florze serpentynitowej.

Najcenniejszym elementem tej flory jest zanokcica serpentynowa (Asplenium cuneifolium), niewielka paproć ściśle związana z podłożem serpentynitowym, występująca w Czechach jedynie na kilku stanowiskach. Oprócz niej na skałkach i w ich sąsiedztwie rosną inne rośliny przystosowane do suchych, kamienistych i ubogich siedlisk, dla których serpentynitowe wychodnie stanowią swego rodzaju wyspę siedliskową pośród okolicznych lasów i pól.

Historia wydobycia

Kamieniołom w Borku funkcjonował od czasów II wojny światowej aż do 1992 roku. Wydobywano tu właśnie serpentynit, wykorzystywany między innymi jako kamień budowlany i ozdobny. Po zakończeniu eksploatacji wyrobisko zaczęło się stopniowo wypełniać wodą, tworząc dziś malowniczy, zatopiony kamieniołom sąsiadujący bezpośrednio z chronioną skałką.

Sama ochrona przyrodnicza tego miejsca sięga daleko w przeszłość — obszar objęto ochroną już w latach 30. XX wieku, co czyni go jednym ze starszych chronionych terenów w regionie, znacznie poprzedzającym większość powojennych form ochrony przyrody w Czechach.

Zatopiony kamieniołom i nurkowanie

Dziś sąsiadujący z rezerwatem zalany łom pełni zupełnie inną funkcję niż pierwotnie — działa tu ośrodek szkolenia nurkowego. Czysta, głęboka woda i nietypowe, skaliste dno przyciągają nurków z całego regionu. Osobliwą atrakcją dna kamieniołomu jest zatopiony w 2003 roku przegubowy autobus marki Ikarus, który do dziś spoczywa na dnie w niemal niezmienionym stanie i stał się swoistym symbolem tego miejsca wśród nurków.

Co warto zobaczyć?

Odwiedzający mogą zobaczyć charakterystyczne, zielonkawe skały serpentynitowe wystające ponad powierzchnię terenu, kontrastujące z otaczającą zielenią. Ścieżki wokół rezerwatu pozwalają obejść zarówno samą skałkę, jak i brzeg zatopionego kamieniołomu, choć sam obszar chroniony ze względu na kruchość ekosystemu należy zwiedzać z rozwagą, nie schodząc z wyznaczonych tras i nie zrywając roślin.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Borecká skalka? Tuż przy wsi Borek, w powiecie Havlíčkův Brod, w kraju wysoczyńskim (Vysočina) w Czechach.

Czy w kamieniołomie można nurkować? Tak, sąsiadujący zatopiony kamieniołom jest wykorzystywany jako ośrodek szkolenia nurkowego, znany między innymi z zatopionego autobusu Ikarus.

Co sprawia, że rezerwat jest wyjątkowy przyrodniczo? Rzadkie podłoże serpentynitowe, na którym rosną wyspecjalizowane rośliny, w tym rzadka paproć — zanokcica serpentynowa.

Jak duży jest obszar chroniony? Zaledwie 0,38 hektara, co czyni go jednym z mniejszych, lecz przyrodniczo bardzo skoncentrowanych rezerwatów w regionie.